De Grandine et Tonitruis
About Hail and Thunder
Source entries are currently shown in Spanish; English-first entries arrive with the next cataloguing pass.
Es el tratado del que la base toma el topónimo, y desde 2026-08-30 se lee en su propio impreso: «quandam esse regionem, quae dicatur Magonia, ex qua naves veniant in nubibus» «Agobardo de Lyon — De Grandine et Tonitruis (ca. 815), ed. latín 1666 · p. 239». El arzobispo lo escribe para NEGARLO, y lo que consigna es más que naves — es un comercio: las cosechas que el granizo derriba se llevan a esa región, y «nautis aereis dantibus pretia Tempestariis» — los marineros del aire pagan un precio a los hacedores de tormentas «Agobardo de Lyon — De Grandine et Tonitruis (ca. 815), ed. latín 1666 · p. 239». Un catálogo del siglo XXI, que hasta ahora era nuestra única vía, sitúa el episodio hacia 815 en Lyon «Vallée y Aubeck — Wonders in the Sky (2010) · p. 84».
Su propósito, según esa misma fuente, es contrario al uso que después se le dio: «The main purpose of De Grandine et Tonitruis is to debunk popular misconceptions about the weather» «Vallée y Aubeck — Wonders in the Sky (2010) · p. 85». El arzobispo escribe contra la creencia de que las tormentas las causan hechiceros, y es dentro de ese alegato donde consigna —para negarla— la creencia en las naves de Magonia «Vallée y Aubeck — Wonders in the Sky (2010) · p. 85».
De ahí que la obra se cite en dos direcciones opuestas y las dos estén documentadas en nuestras fichas: como testimonio de que en el siglo IX ya se creía en una región de donde salen naves «Vallée y Aubeck — Wonders in the Sky (2010) · p. 86», y como el primer desmentido de la historia «Strieber — Communion (1987) · p. 198».
354 claims · 3 sources · 1 attribution
Attribution
recorded, never asserted«Vallée y Aubeck — Wonders in the Sky (2010) · pp. 84, 85»
The chain of the work
the processed witness, in emeraldClaims
354 entries — the work's own voice, with its passage«Plerofque autem vidimus & audivimui tanta dementia obrutos , tanta ftultitia alienai tos , ut credant & dicant quandam elfe regioj nem , quas dicatur Magonia, ex qua naves ve^» — el pasaje del que sale el topónimo, leído por fin en su propio impreso. La cita se corta donde se corta la plana: la frase acaba en el folio siguiente, «hiant 111 nubibus». Restitución propuesta: *Plerosque autem vidimus et audivimus tanta dementia obrutos, tanta stultitia alienatos, ut credant et dicant quandam esse regionem, quae dicatur Magonia, ex qua naves veniant in nubibus*.
«in quibus fr uges, qux gran'dinibus decidunt, & tempeftat ibus pereunt, veIhantur in eandem regionem» — la creencia sigue más allá de donde la cortan las citas de segunda mano: las cosechas que el granizo derriba y las tormentas destruyen se llevan a esa misma región.
«ipfis videlicet nautis aereis dantibus pretia Tempeftariis, & accipientibus frumenta vel ceteras fruges» — Hay transacción, que es lo que ninguna de las traducciones que circulan en la base deja ver: los marineros del aire PAGAN un precio a los *Tempestarii* y reciben el grano. No es solo una creencia de naves — es de un comercio.
«vidimus plures in quodam conventu hominum exhibere vin&os <quattuor homines,tres viros,& unam feminanij tjuafi quide ipfis navibus ceciderint» — los cuatro cautivos, en primera persona del testigo: tres hombres y una mujer, atados, exhibidos como caídos de esas naves.
«quos fcili* cet per aliquot dies in vinculis detentos , tantlem colte&o conventu hominum exhibuerunt, utdixi, in noftra prasfentia , tanquam lapidan» — habían estado presos, y se los llevaron a él: detenidos varios días y presentados en su presencia para ser lapidados.
«Sed tamen vincente veritate , poft multam tatiocinationem , ipfi qui eos exhibuerant , fejcundum propheticum illud confufi funt» — el desenlace lo atribuye al razonamiento, no a su autoridad: venciendo la verdad y tras mucho razonar, los que los exhibían quedaron confundidos.
«falfus eftfinedttbio teftis Dei» — el marco de la acusación no es la superstición sino el falso testimonio: quien quita a Dios una obra admirable y terrible para dársela a un hombre es *falsus... testis Dei*.
«Verum quiahicerror, qui tam geneiraliter in hac regione pene omnium mentes ipoflidet , ab omnibus ratione prseditis» — declara el alcance del error antes de refutarlo: posee las mentes de casi todos en esa región, y han de juzgarlo todos los dotados de razón.
«S T E P HA N V S BALVZIVS Tutelenfts in unum col/egit , emendavity TSfotlfque illuftravit» — la portada declara el aparato del editor: *in unum collegit, emendavit, Notisque illustravit*.
«EPISTOL^ ET OPVSCVLA LEIDRABI ET AMVLONIS Archiepifcoporum Lugdunenfium» — el volumen no es solo de Agobardo: recoge también los opúsculos de Leidrado y Amulón, sus vecinos en la sede de Lyon.
«placuit initium faeere ab Agobardo Archiepifcopo Lugdunenfi * qui regnante Ludovico Pio floruic» — Baluze explica en su dedicatoria —dirigida a «PETRO FRANClSCO CHIFFLETIO Preibytero Soc. I e s v»— por qué empezó por él: floreció bajo Ludovico Pío.
«Quanquam enim multi bene credentes, male vivendo pereant ; nullus tamen male credens, bene vivendo falvatur.» — el prólogo del escrito contra el dogma de Félix fija la asimetría entre creencia y conducta: muchos que creen bien perecen viviendo mal, pero ninguno que cree mal se salva viviendo bien. Lectura propuesta: *Quanquam enim multi bene credentes, male vivendo pereant; nullus tamen male credens, bene vivendo salvatur*.
«Neuter enim perfectus eft. Sed quis e duobusmagis auctori difpliceat , illifoli fuppetit noffe.» — la misma página pone el límite a esa comparación: ninguno de los dos es perfecto, y cuál de ambos desagrada más solo al autor de todo le toca saberlo. Lectura propuesta: *Neuter enim perfectus est. Sed quis e duobus magis auctori displiceat, illi soli suppetit nosse*.
«Scimus namque quia qui infirmitatis Cux bene fibi funt confcij , fanctos fe eile, etiamfi ab alijs dicantur , non credunt.» — sostiene que quienes tienen buena conciencia de su flaqueza no se creen santos aunque otros se lo digan. Lectura propuesta: *Scimus namque quia qui infirmitatis suae bene sibi sunt conscii, sanctos se esse, etiamsi ab aliis dicantur, non credunt*.
«non pof- ,lu Jf funt illi placere qui dixit : Difcne a me qma mitis fum & humilis corde.» — apoya la exhortación en la palabra evangélica citada como del que dijo aprended de mí, que soy manso y humilde de corazón. Lectura propuesta: *non possunt illi placere qui dixit: Discite a me quia mitis sum et humilis corde*; la sigla intercalada es una remisión marginal.
«Qui autem vere placere Deo curat , fubiciat animam fuam Deo cum omni humilitate.» — enuncia la regla práctica que se sigue de eso: quien de veras cuida de agradar a Dios someta su alma a Dios con toda humildad. Lectura propuesta: *Qui autem vere placere Deo curat, subiciat animam suam Deo cum omni humilitate*.
«Quia ubi fuerit falfi altcujm corruptto , ib-i veri~ tatts integritas non erit.» — el principio con que abre la polémica cristológica: donde haya corrupción de algo falso, allí no habrá integridad de verdad. Lectura propuesta: *Quia ubi fuerit falsi alicujus corruptio, ibi veritatis integritas non erit*.
«confiteatur, temporalem quoque humanitati non neget ; ita tamen utramque fubftantian permifcet atque confundit, utunam tantummodo praedicareintelligatur.» — en el libro contra el dogma de Félix, la objeción de fondo no es que niegue una de las dos naturalezas sino que las mezcle: confiesa las dos y aun así las confunde, de modo que se entiende que predica una sola. Lectura propuesta: *confiteatur, temporalem quoque humanitati non neget; ita tamen utramque substantiam permiscet atque confundit, ut unam tantummodo praedicare intelligatur*.
«Cum ergo utrum que , id eft , Neftorium , & Eutychem , verita: fidei abiciat, quas mediuminter eos tenetlo cum ; beatusCyrillus,ejufdemveritatis deferi for, Alexandrinus Antiftes, dum velletcorri.» — sitúa la verdad de la fe en medio de los dos extremos, Nestorio y Eutiques, y nombra a Cirilo de Alejandría como su defensor. Lectura propuesta: *Cum ergo utrumque, id est, Nestorium et Eutychem, veritas fidei abiciat, quae medium inter eos tenet locum; beatus Cyrillus, ejusdem veritatis defensor, Alexandrinus Antistes*.
«Quod cum confirmare tentaret, objurgavi eum, &deteftatus fum pravos fermones ejusj oftendique,ut potui, ceteris qua cuftodia ifta repudiarent , & quo fenfu Ioca illa Scripturarum intelligere deberent ;» — el autor narra el episodio en primera persona, y su relato incluye el límite de lo que pudo hacer: mostró, en cuanto pudo, con qué cautela había que desechar aquello y en qué sentido entender esos lugares de la Escritura. Lectura propuesta: *Quod cum confirmare tentaret, objurgavi eum, et detestatus sum pravos sermones ejus; ostendique, ut potui, ceteris qua custodia ista repudiarent, et quo sensu loca illa Scripturarum intelligere deberent*.
«Timens enim permixtionem Eutychetis incurrere , corruit in divifionem Neftorii.» — así resume el diagnóstico sobre el adversario: por temor a caer en la mezcla de Eutiques, cayó en la división de Nestorio. Lectura propuesta: *Timens enim permixtionem Eutychetis incurrere, corruit in divisionem Nestorii*.
«Sed quia eum , de quo fermo eft, corruilfe diximus in Neftorij pefilmam divifionem, opportunum puto elfe in hoc loco ponere fententias Neftorij , antequam ad hujus di&a difcutienda veniamus ;» — declara su propio método antes de aplicarlo: poner primero las sentencias de Nestorio y solo después discutir los dichos del adversario. Lectura propuesta: *Sed quia eum, de quo sermo est, corruisse diximus in Nestorii pessimam divisionem, opportunum puto esse in hoc loco ponere sententias Nestorii, antequam ad hujus dicta discutienda veniamus*.
«ut prud-ens lector cognofcere valeat quam confona Felix Neftorio fenferit , 8c ubicunque malc» — dice para qué sirve ese cotejo: que el lector prudente pueda reconocer por sí mismo en qué concuerda Félix con Nestorio. Lectura propuesta: *ut prudens lector cognoscere valeat quam consona Felix Nestorio senserit*.
«Item ipfe : St quis poft incarnatwnem Deum ZJerbum alterum quemptam pr&ter Chriftum nominaverit , & poft pauca fubjunxit , anathema fit.» — reproduce en cursiva del impreso uno de los anatemas que cita como autoridad, contra quien después de la encarnación nombre como Dios Verbo a otro fuera de Cristo. Lectura propuesta: *Item ipse: Si quis post incarnationem Deum Verbum alterum quempiam praeter Christum nominaverit, anathema sit*.
«VIII. Videtur mihi etiam veftra caritas commonenda de hoc quod Felix frequenter gaudet dicete hominem adfumptum,~vt\formam fervi.» — se dirige a sus destinatarios para advertirles de una fórmula del adversario, la del hombre asumido en forma de siervo, que Félix repite con gusto. Lectura propuesta: *VIII. Videtur mihi etiam vestra caritas commonenda de hoc quod Felix frequenter gaudet dicere hominem adsumptum, ut formam servi*.
«tamen confiderandum eft quod etiam impie dici poflit , fecundum quod m Neftorio hxc verba noftris difplicuerunt.» — la acotación que acompaña a esa advertencia: la fórmula puede decirse también impíamente, y por eso mismo desagradó en boca de Nestorio. Lectura propuesta: *tamen considerandum est quod etiam impie dici possit, secundum quod in Nestorio haec verba nostris displicuerunt*.
«IX. Dixit itaque Felix in fuprafcripta fua fcedula , poft aliqua quae pramiiferat , quafi intcrrogans : Deus pater omnipotens , voluntate genuttfilium, an necejfitate} 8c reipondit: Quantum ad divinitatis ejus ejjentiam pertinet , neque voluntate , neque necejfitate ,fed natura.» — cita la cédula del adversario con su pregunta y su respuesta: si el Padre engendró al Hijo por voluntad o por necesidad, y la respuesta de que ni por una ni por otra, sino por naturaleza. La voz de la pregunta y la respuesta es de Félix, no del autor. Lectura propuesta: *Dixit itaque Felix in suprascripta sua schedula, quasi interrogans: Deus pater omnipotens, voluntate genuit filium, an necessitate? Et respondit: Quantum ad divinitatis ejus essentiam pertinet, neque voluntate, neque necessitate, sed natura*.
«XI. Nos autem Dominum noftrum,unicum filium Dei , ficut verum Deum confitemur , ita & verum filium credimus ; quianon eft alter ex patre , & alter ex matre j licet aliud fit divinitas , & aliud humanitas ; fed idem ex utroque unus^ & verus , beato Cyrillo nos ita docente» — la confesión propia frente a la de Félix, y su apoyo declarado: no hay uno del Padre y otro de la madre, aunque una cosa sea la divinidad y otra la humanidad, sino el mismo uno y verdadero de ambos, según enseña Cirilo. Lectura propuesta: *Nos autem Dominum nostrum, unicum filium Dei, sicut verum Deum confitemur, ita et verum filium credimus; quia non est alter ex patre, et alter ex matre; licet aliud sit divinitas, et aliud humanitas; sed idem ex utroque unus et verus, beato Cyrillo nos ita docente*.
«Item ipfe : Faclus eficaro ex Deo Patre Verbum , non per tranfitionem aut converjionem fua natur<& ffed propriam faciens carnem ex» — otra sentencia citada de Cirilo: el Verbo salido del Padre se hizo carne sin tránsito ni conversión de su naturaleza, haciendo suya propia la carne. Lectura propuesta: *Item ipse: Factus est caro ex Deo Patre Verbum, non per transitionem aut conversionem suae naturae, sed propriam faciens carnem*.
«Item ipfe : Vnum atque emdem adorantes j qma non alienum corpm a Verbo,fed ei magis efl proprium , cptm cjuo confedet 'Patri j» — la serie de citas sigue con la adoración de uno y el mismo, porque el cuerpo no es ajeno al Verbo sino propio suyo. Lectura propuesta: *Item ipse: Unum atque eundem adorantes, quia non alienum corpus a Verbo, sed ei magis est proprium, cum quo consedet Patri*.
«Item: Procejfit homo ex multere, Deus ejfe non definens, & ex Deo patre eff ? progenitus,fed in adfumptione carnis,quod fuerat perfeverans.» — la fórmula que el autor hace suya por vía de cita: salió hombre de mujer sin dejar de ser Dios, permaneciendo en la asunción de la carne lo que era. Lectura propuesta: *Item: Processit homo ex muliere, Deus esse non desinens, et ex Deo patre est progenitus, sed in adsumptione carnis, quod fuerat perseverans*.
«Licet eadem gloriofa Virgo Dei &ho-I minis qemtrix fideliter credatur, alitertamenDei genitrix ,& aliter hominis recle profitetur.» — la distinción que el escrito discute: la misma Virgen es creída genitora de Dios y del hombre, pero de un modo lo es de Dios y de otro modo del hombre. Lectura propuesta: *Licet eadem gloriosa Virgo Dei et hominis genitrix fideliter credatur, aliter tamen Dei genitrix, et aliter hominis recte profitetur*.
«Certe Deum genuit incarnatum, cui uni uno I eft modo genitrix , non duobus ;» — la respuesta a esa distinción se aprieta en una cláusula: engendró a Dios encarnado, y de uno solo es madre de un solo modo, no de dos. Lectura propuesta: *Certe Deum genuit incarnatum, cui uni uno est modo genitrix, non duobus*.
«Si autem elTet Neftorianus , aut Paulianifta , five Photinianus , folum hominem crederet ex ea natum, & femel tantum.» — el escrito nombra las herejías con que compara la posición discutida, y a la vez marca en qué se aparta de ellas: un nestoriano, un paulianista o un fotiniano creería nacido de ella un hombre solo, y una sola vez. Lectura propuesta: *Si autem esset Nestorianus, aut Paulianista, sive Photinianus, solum hominem crederet ex ea natum, et semel tantum*.
«refpondendo affirmat dicens: Quia ficut tn fe continet duas naturas3 id efi3 dtvtnttatisfu&> & humanitam nofira 3 ita duohus modis unus credttur Deifilius.» — cita la respuesta del adversario en sus propios términos: como contiene en sí dos naturalezas, la de su divinidad y la de nuestra humanidad, así se cree uno el hijo de Dios de dos modos. Lectura propuesta: *respondendo affirmat dicens: Quia sicut in se continet duas naturas, id est, divinitatis suae et humanitatis nostrae, ita duobus modis unus creditur Dei filius*.
«Ecce dum quatuor prasdicaret modos nativitatis dominicae, duos ex matre virJ gine, duos ex patre Deo, inventi jam funt duodecim , fex videlicet ex patre, & fex cx matre.» — argumenta llevando al absurdo la cuenta del adversario: de cuatro modos de la natividad se pasa ya a doce, seis por el padre y seis por la madre. Lectura propuesta: *Ecce dum quatuor praedicaret modos nativitatis dominicae, duos ex matre virgine, duos ex patre Deo, inventi jam sunt duodecim, sex videlicet ex patre, et sex ex matre*.
«Quod fi propterea feciffet , ut oftenderet aliud efle humanitatem , aliud divinitatem , haberei profe&o faciliorem &ufitatiorem loquendi paternum modum , quo id oftendere potuiffet, quem fi fecutus fuillet ; nec nova diceret , nec mendacium incurreret.» — concede una intención posible al adversario y aun así la acota: si solo quería mostrar que una cosa es la humanidad y otra la divinidad, tenía un modo de hablar más fácil y más usado, con el que ni diría cosas nuevas ni incurriría en mentira. Lectura propuesta: *Quod si propterea fecisset, ut ostenderet aliud esse humanitatem, aliud divinitatem, haberet profecto faciliorem et usitatiorem loquendi paternum modum, quo id ostendere potuisset, quem si secutus fuisset, nec nova diceret, nec mendacium incurreret*.
«Sed quia hxc in fubfequentibus ma< nifeftius aperit , intueamur nunc quare eum vult juxta humanitatem efle filium Patris , nol natura, non nativitate, non genere, non veritaj te; fed gratia, ele£tibne, voluntate, placita praideftinatione , alfumptione.» — señala dónde está el punto disputado: que según la humanidad se le quiera hijo del Padre no por naturaleza, natividad, género ni verdad, sino por gracia, elección, voluntad, predestinación y asunción. Lectura propuesta: *Sed quia haec in subsequentibus manifestius aperit, intueamur nunc quare eum vult juxta humanitatem esse filium Patris, non natura, non nativitate, non genere, non veritate; sed gratia, electione, voluntate, placita praedestinatione, adsumptione*.
«Interrogat iterum Felix: Chnfttts Vomtntts ac Redemptor nofter 3 ficmw divimtatt vreditttrvertts & propritts filttts Dei3 ita & in httmanitate s an aliter ? & refpondendo iubjungit : Verus & propritts filitts ille veraciter creditttr, qttt de fttbfiantta patris efi genittts , non alittnde af Cttmpttts, cm generatio dat nomen filij , non elettio y vel gratiay five adoptio, am volttntas.» — reproduce otra pregunta y respuesta del adversario, donde el nombre de hijo lo da la generación y no la elección, la gracia, la adopción ni la voluntad. Lectura propuesta: *Interrogat iterum Felix: Christus Dominus ac Redemptor noster, sicut in divinitate creditur verus et proprius filius Dei, ita et in humanitate, an aliter? Et respondendo subjungit: Verus et proprius filius ille veraciter creditur, qui de substantia patris est genitus, non aliunde adsumptus, cui generatio dat nomen filii, non electio, vel gratia, sive adoptio, aut voluntas*.
«Fortedicat aliquis favens partibus illius : Non fenfit Felix duos filios, ut tu dicis,qui ftatim fubjunxit, Vntis tamen in mroque , non duo.» — se hace a sí mismo la objeción del partidario contrario antes de responderla, citando la cláusula en que el adversario dice uno en uno y otro, no dos. Lectura propuesta: *Forte dicat aliquis favens partibus illius: Non sensit Felix duos filios, ut tu dicis, qui statim subjunxit: Unus tamen in utroque, non duo*.
«Sed certe beatus Cyrillus , fk ceteri qui idonei extiterunt ad detegendam frau-j dem illius , 8c expugnandam vefaniam , non illi crediderunt unum Dominum pofle tenere iii fide , de quo ita aperte loquebatur , ficut dej duobus.» — apoya su lectura en la autoridad: ni Cirilo ni los demás creyeron que quien hablaba así pudiera sostener en la fe un solo Señor. Lectura propuesta: *Sed certe beatus Cyrillus, et ceteri qui idonei extiterunt ad detegendam fraudem illius, et expugnandam vesaniam, non illi crediderunt unum Dominum posse tenere in fide, de quo ita aperte loquebatur, sicut de duobus*.
«non ideo ut filiationis modos 8c nomina multiplicaret : quia nec fe ipfum dualitatis copulatione duplicavit.» — el cierre del argumento vuelve al punto de partida: la asunción de la carne no multiplicó modos ni nombres de filiación, porque tampoco se duplicó a sí mismo por una cópula de dualidad. Lectura propuesta: *non ideo ut filiationis modos et nomina multiplicaret: quia nec se ipsum dualitatis copulatione duplicavit*.
«Ergo & quia Apoftolus dicit de illo , femetipftim exina- phil,P- fm nivit,formam fervi accipens, acceptivum filium Deo Patri efle eum dicemus fecundum humanitatem.» — plantea como pregunta lo que el adversario da por sentado: si porque el Apóstol dice que se anonadó tomando forma de siervo habrá que llamarlo hijo aceptivo del Padre según la humanidad. Lectura propuesta: *Ergo et quia Apostolus dicit de illo, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, acceptivum filium Deo Patri esse eum dicemus secundum humanitatem*; la sigla intercalada es la remisión marginal a Filipenses.
«Non enim alter eft fufcipiens , & alter iifceptus: non eft alter pro nobis pauper fa&us,» — la unidad se argumenta por la identidad del sujeto de las acciones: no es uno el que asume y otro el asumido, ni otro el que se hizo pobre por nosotros. Lectura propuesta: *Non enim alter est suscipiens, et alter susceptus: non est alter pro nobis pauper factus*.
«XXI. Contra illud vero quod Felix dicit, duobus modis Deo Patri unum efTe filium ,» — enuncia el capítulo de la respuesta contra la fórmula del adversario de que uno solo sea hijo del Padre de dos modos. Lectura propuesta: *XXI. Contra illud vero quod Felix dicit, duobus modis Deo Patri unum esse filium*.
«XXII. Beatus quoque Auguftinus : Ego enim , inquit , Salvatorem nofimm non dtvido , non confundo,ne am incorpoream & imagtnartam carnem, am carnalem &mortalem pr&dtcem deitatem- Non feparo ; ne DeiPatris unam fecundum carnem, & alteram fecundum majefiatem introdttcere videar prolem ;» — la cita de Agustín que hace de eje: ni divide ni confunde al Salvador, para no predicar una carne imaginaria o una deidad mortal, ni introducir en el Padre una prole según la carne y otra según la majestad. Lectura propuesta: *Ego enim, inquit, Salvatorem nostrum non divido, non confundo, ne aut incorpoream et imaginariam carnem, aut carnalem et mortalem praedicem deitatem. Non separo; ne Dei Patris unam secundum carnem, et alteram secundum majestatem introducere videar prolem*.
«XXIII. Item beatus Auguftinus : Filiorum namque alij , inquit ,funt adoptivi , alij naturales.» — la distinción tomada de Agustín sobre la que gira el resto del alegato: unos hijos son adoptivos y otros naturales. Lectura propuesta: *Item beatus Augustinus: Filiorum namque alii, inquit, sunt adoptivi, alii naturales*.
«Cum enim ejfet unicus *Dei filius , non gratta, fed natura , adjungeret ut eflet etiam filius gratia , fattus efi & hominisfiltus.» — la fórmula agustiniana con que resuelve el punto: siendo hijo único de Dios no por gracia sino por naturaleza, se hizo también hijo del hombre. Lectura propuesta: *Cum enim esset unicus Dei filius, non gratia, sed natura, adjungeret ut esset etiam filius gratia, factus est et hominis filius*.
«Qutd enim natura humana tn homtne Chrifio merutt,ut tn unitatem ferfona unici filtj Dei fingulariter» — la pregunta con que se corta la vía del mérito: qué mereció la naturaleza humana en el hombre Cristo para ser tomada en la unidad de persona del hijo único. Lectura propuesta: *Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici filii Dei singulariter*.
«Ueritas quippe ■ipfa , untgenitm Deifiitms non gratta ,fed natura, gratia fufcepit hommem tanta unitate perfont , m idem ipfe effet etiam homtnisfilim.» — la gracia queda del lado de la asunción y no del de la filiación: el unigénito, que lo es por naturaleza y no por gracia, asumió por gracia al hombre en tanta unidad de persona que él mismo fuera también hijo del hombre. Lectura propuesta: *Veritas quippe ipsa, unigenitus Dei filius non gratia, sed natura, gratia suscepit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam hominis filius*.
«Ait enim: Nempe ex quo homo ejfe coepit, non tihud cospit ejfe quam Deifiliw, & hoc umcus, & propter Deum Verbum * quod illo fufcepto caro fattnm efi3 mique Deus.» — la cláusula de Agustín sobre la que apoya la lectura: desde que empezó a ser hombre no empezó a ser otra cosa que hijo de Dios, y único. Lectura propuesta: *Nempe ex quo homo esse coepit, non aliud coepit esse quam Dei filius, et hoc unicus, et propter Deum Verbum quod illo suscepto caro factum est, utique Deus*.
«Nam ficut credere deberemus gratia , adoptione , vel aftumptione , aut quicquid fecundum ha?c dici poteft , filium Dei fecundiim humanitatem , luprafuilfet beato Auguftino ad proferendum aptiflimus locus,ubi dixit de homine aflumpto, nempe ex c/uo ejfe homo coepit, non aliud ccepit ejfe quam Deifilttu3 ut adderet ,gratia 3 adoptwne 3 ele£lione> aut aliquidhujufmodi.» — el argumento se apoya en un silencio: si hubiera que creerlo hijo por gracia, adopción o asunción, ése era el lugar donde Agustín lo habría añadido. Lectura propuesta: *Nam sicut credere deberemus gratia, adoptione, vel adsumptione, aut quicquid secundum haec dici potest, filium Dei secundum humanitatem, supra fuisset beato Augustino ad proferendum aptissimus locus, ubi dixit de homine adsumpto, nempe ex quo esse homo coepit, non aliud coepit esse quam Dei filius, ut adderet, gratia, adoptione, electione, aut aliquid hujusmodi*.
«Sed nonfecit ita. Quod ergo addidit , videamus utrum poffit ad ifta pertinere.» — cierra ese argumento del silencio y anuncia el paso siguiente: no lo hizo así, y hay que ver si lo que sí añadió puede referirse a eso. Lectura propuesta: *Sed non fecit ita. Quod ergo addidit, videamus utrum possit ad ista pertinere*.
«Ecce &beatus Papa Symmachus totum Chri* ftum dicit veraciter Deum efle, Sc totum hominem.» — suma a la serie de autoridades al papa Símaco, que llama a Cristo entero verdaderamente Dios y entero hombre. Lectura propuesta: *Ecce et beatus Papa Symmachus totum Christum dicit veraciter Deum esse, et totum hominem*.
«Manet entm mrac/ue, td efi, Verbt carntfque natura ex hts duabns hodteyue manenttbus unus efi Chrtftus» — la fórmula de permanencia que cita: quedan una y otra, la naturaleza del Verbo y la de la carne, y de esas dos, que hoy permanecen, es uno Cristo. Lectura propuesta: *Manet enim utraque, id est, Verbi carnisque natura, ex his duabus hodieque manentibus unus est Christus*.
«Ergo proprium eft itti mori,quipropter naturam Perbi , mori non poteft.» — la paradoja que el escrito sostiene sin deshacerla: le es propio morir a aquel que, por la naturaleza del Verbo, no puede morir. Lectura propuesta: *Ergo proprium est illi mori, qui propter naturam Verbi, mori non potest*.
«£rgo Jicut illi mori & non mori ex utrifque naturis eft proprium \ tta eommune eft in ipfo utrifque naturis , quod lllarum eft proprium.» — la regla de comunicación que se deriva de esa paradoja: lo que es propio de cada naturaleza le es común a ambas en él. Lectura propuesta: *Ergo sicut illi mori et non mori ex utrisque naturis est proprium, ita commune est in ipso utrisque naturis, quod illarum est proprium*.
«San&us Hilarius confeflbr : Na\ tns ergo , inquit , unigenitus Deus ex Virgim homo fecundiim» — incorpora a Hilario a la serie de testimonios, con el nacimiento del unigénito Dios de la Virgen. Lectura propuesta: *Sanctus Hilarius confessor: Natus ergo, inquit, unigenitus Deus ex Virgine homo secundum*.
«Si caroipfa propria dicimt , 8c eft Verbi j quare carnis nomina non trunt propria ei cujus eft caro ipfa propria ? Vt taihi videtur, intellexitFelix quod ifta nomina, id eft , homo, infans , puer, Apoftolus , & Pon-i fcfex , non eflent Domini & Salvatoris noftri, lifi incarnaretur. quod utique verum eft.» — argumenta por los nombres, y le concede al adversario lo que tiene de cierto: hombre, infante, niño, apóstol y pontífice no serían del Señor si no se encarnara, y eso es verdad. Lectura propuesta: *Si caro ipsa propria dicitur, et est Verbi, quare carnis nomina non erunt propria ei cujus est caro ipsa propria? Ut mihi videtur, intellexit Felix quod ista nomina, id est, homo, infans, puer, Apostolus, et Pontifex, non essent Domini et Salvatoris nostri, nisi incarnaretur. Quod utique verum est*.
«Sed quia, ut dixi, bene potuit dicere Felix quod ipfa nomina non fint in Dominoexnatura divinitatis, fedex humanitatis; nontamen bene dixit quod non fint propria^ quia propria fa&a funt , propter carnem propriam quam aftumpfit,» — separa lo aceptable de lo inaceptable en la misma frase del adversario: pudo decir bien que esos nombres no le vienen de la naturaleza divina sino de la humana, pero no que no sean propios. Lectura propuesta: *Sed quia, ut dixi, bene potuit dicere Felix quod ipsa nomina non sint in Domino ex natura divinitatis, sed ex humanitatis; non tamen bene dixit quod non sint propria, quia propria facta sunt, propter carnem propriam quam adsumpsit*.
«Vivifieans denique dtcebat Chriftus : Amen dico vobis. Ego fum panis vivus qut de ccelo defcendi , & vi~ tam dedi mmdo. & rurfus : Panis autem quem ego dedero , caro mea eft pro mundi vtta. & iterum : Quf manducat meam carnem , & bibit meum fanguinem , tn me manet , & ego tn eo.» — encadena tres palabras evangélicas sobre el pan vivo, la carne dada por la vida del mundo y la permanencia mutua de quien la come; la voz es la de la Escritura citada dentro del alegato. Lectura propuesta: *Vivificans denique dicebat Christus: Amen dico vobis. Ego sum panis vivus qui de caelo descendi, et vitam dedi mundo. Et rursus: Panis autem quem ego dedero, caro mea est pro mundi vita. Et iterum: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo*.
«XXXIII. Interrogat Felix dicens : Recurrunt propria nomtna ad accedentia,feu acctdentta ad propria, annon ? Refpondet, recurrunt.» — vuelve a citar al adversario en forma de pregunta y respuesta, aquí sobre si los nombres propios recurren a los accidentales y al revés. Lectura propuesta: *Interrogat Felix dicens: Recurrunt propria nomina ad accedentia, seu accidentia ad propria, annon? Respondet, recurrunt*.
«Hic ammoneo lec"fcorcm ut iftumFelicis recurfum nominum conferat cum relatione Neftorij , &perpendatnefortc fimilia fint.» — deja el cotejo en manos del lector y lo formula como cautela, no como conclusión: que compare ese recurso de los nombres con la relación de Nestorio y sopese si acaso son semejantes. Lectura propuesta: *Hic admoneo lectorem ut istum Felicis recursum nominum conferat cum relatione Nestorii, et perpendat ne forte similia sint*.
«Ecce Neftorius dicit Dominum relationc Dei theoriam fufcepifle, id eft, Deitatem & adorationem.» — resume la posición de Nestorio en sus propios términos: que el Señor recibió por relación de Dios la teoría, esto es, la deidad y la adoración. Lectura propuesta: *Ecce Nestorius dicit Dominum relatione Dei theoriam suscepisse, id est, Deitatem et adorationem*.
«Quj autem appellantur & nuncupantur, fpiritum adopcionis acceperunc , uc filij Dei vocarencur» — describe la condición de los que solo son llamados hijos: recibieron el espíritu de adopción para ser llamados hijos de Dios. Lectura propuesta: *Qui autem appellantur et nuncupantur, spiritum adoptionis acceperunt, ut filii Dei vocarentur*.
«Ita nos , ficut beatus Hieronymusait, Deum hominemquc jungentes , & filium hominis in Iefu , & filium Dei tenemus in Chtifto.» — cierra el tramo con Jerónimo: juntando a Dios y al hombre, se tiene al hijo del hombre en Jesús y al hijo de Dios en Cristo. Lectura propuesta: *Ita nos, sicut beatus Hieronymus ait, Deum hominemque jungentes, et filium hominis in Iesu, et filium Dei tenemus in Christo*.
«Certe c/uando h&c loquebatnr , nondum erat fihus hominis m ccclo» — glosa la palabra evangélica sobre la que discute el adversario haciendo notar la cronología: cuando eso se decía, el hijo del hombre no estaba aún en el cielo. Lectura propuesta: *Certe quando haec loquebatur, nondum erat filius hominis in caelo*.
«Beatus quoque Vigilius : Ita verbum Dei jure dicimus paffionis injurias pertulijfe 3 non tamen paffionem ullo modo fenfijfe.» — trae a Vigilio para sostener la distinción entre padecer y sentir: con derecho se dice que el Verbo soportó las injurias de la pasión, y no que sintiera la pasión de ningún modo. Lectura propuesta: *Beatus quoque Vigilius: Ita verbum Dei jure dicimus passionis injurias pertulisse, non tamen passionem ullo modo sensisse*.
«Sedquia caro ejus hac omma non folum pertulit , fed &fenfit , & ceffit yjure acmerito dtctmtts De#m his ommbus» — completa la distinción por el otro lado: la carne no solo lo soportó, sino que lo sintió, y por eso se dice con derecho lo que se dice de Dios en todo ello. Lectura propuesta: *Sed quia caro ejus haec omnia non solum pertulit, sed et sensit, et cessit, jure ac merito dicimus Deum his omnibus*.
«Sedveriiis diceret, h dixilfet: Aliquando ex voce corporis loquitur caput» — corrige la formulación del adversario sobre el modo de hablar de la Escritura, proponiendo que a veces la cabeza habla con la voz del cuerpo. Lectura propuesta: *Sed verius diceret, si dixisset: Aliquando ex voce corporis loquitur caput*.
«Si* cut entm corpus unum efi, & memhra habet \multa) omnia autem membra corporis cum fint jnulta , unum corpus funt j ita & (hriftus.» — la imagen paulina del cuerpo y los miembros con que pasa de la cristología a la eclesiología. Lectura propuesta: *Sicut enim corpus unum est, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum corpus sunt; ita et Christus*.
«Ecce per Spiritum Chrifti efhcimur ejus membra. EfFe- <Sti autem membra ejus,Chriftus in nobis eft,» — deriva de ahí la pertenencia: por el Espíritu de Cristo llegamos a ser sus miembros, y hechos miembros suyos, Cristo está en nosotros. Lectura propuesta: *Ecce per Spiritum Christi efficimur ejus membra. Effecti autem membra ejus, Christus in nobis est*.
«Dividit Spiritus gratias , dividit Dominus miniftrationes, dividit.Deus operationes, Sancta Trini-< tas , unus videlicet Deus , qui Sc nunc operatuc omnia in omnibus» — reparte los tres términos paulinos entre las tres personas y los reconduce a un solo Dios que obra todo en todos. Lectura propuesta: *Dividit Spiritus gratias, dividit Dominus ministrationes, dividit Deus operationes, Sancta Trinitas, unus videlicet Deus, qui et nunc operatur omnia in omnibus*.
«Sed quia omnia per mediatorem Dei &hominum fiunt , qui eft utii que Deus & homo -} ideo dicitur & eft ipfe me^ diator Chriftus, caput Ecclefia?.» — de la mediación deriva el título de cabeza: todo se hace por el mediador de Dios y de los hombres, que es a la vez Dios y hombre. Lectura propuesta: *Sed quia omnia per mediatorem Dei et hominum fiunt, qui est utique Deus et homo; ideo dicitur et est ipse mediator Christus, caput Ecclesiae*.
«Legit Felix n B. Auguftino, Verbum Dei Gratia fufceph \ominem ; fed nbii bene novit difcernerecujus» — localiza el origen del malentendido en una lectura: el adversario leyó en Agustín que el Verbo asumió por gracia al hombre, pero no supo discernir de quién. Lectura propuesta: *Legit Felix in beato Augustino, Verbum Dei gratia suscepisse hominem; sed non bene novit discernere cujus*.
«Et hic :ror neceflario exigebat ab illo ut unum e duojs malis incurreret, ideft, utaut duos filios ederet , unum hominem , 6c alterum Deum» — describe la disyuntiva a que, según su lectura, conduce el error: o poner dos hijos, uno hombre y otro Dios, o lo que sigue. Lectura propuesta: *Et hic error necessario exigebat ab illo ut unum e duobus malis incurreret, id est, ut aut duos filios ederet, unum hominem, et alterum Deum*.
«Nam defunbtis memoria debetur, vittatio viventibus exhibetur, quodutrumque in Dominoper incarnationem conflat impletumjum b primi commemorationem noviftmus vrfitaur, & per novijfimi vifitationem falvatur & ltCer.if9 rimus.» — enlaza memoria y visitación como los dos deberes que la encarnación cumple, uno hacia los difuntos y otro hacia los vivos. Lectura propuesta: *Nam defunctis memoria debetur, visitatio viventibus exhibetur, quod utrumque in Domino per incarnationem constat impletum*; el resto del pasaje llega muy corrompido.
«Ecce admirandus Do<5tor dicit quod Chriftus proprium fibi Patrem confiteatur Deum.» — apoya el punto en la lectura del doctor citado: Cristo confiesa como Dios a su propio Padre. Lectura propuesta: *Ecce admirandus Doctor dicit quod Christus proprium sibi Patrem confiteatur Deum*.
«Adoratur. Jta poteftatis dgnitas non amittitur* dum carnis humilitas adoptatur.» — la fórmula que resume el equilibrio buscado: no se pierde la dignidad de la potestad mientras se adopta la humildad de la carne. Lectura propuesta: *Adoratur. Ita potestatis dignitas non amittitur, dum carnis humilitas adoptatur*.
«Ecce eximius Do&or dicit Dominumnoftrum filiumfine adoptione; qui profeclo fi fciret duobus modis eum elle filium Patris , id eft , fecunditm humanitatem adoptione , fecundum divinitatem natura, nun- \ quam illum diceret filium fine adoptione.» — argumenta otra vez desde lo que la autoridad no dijo: quien llamó al Señor hijo sin adopción nunca lo habría dicho así de saber que lo era de dos modos. Lectura propuesta: *Ecce eximius Doctor dicit Dominum nostrum filium sine adoptione; qui profecto si sciret duobus modis eum esse filium Patris, id est, secundum humanitatem adoptione, secundum divinitatem natura, nunquam illum diceret filium sine adoptione*.
«Et quis fimilis erit Domino infiliis Dei ? Ergo nemo in filiis Dei fimilis erit filio Dei. Et tpfe pradittus efi filius Dei , & nos dibti fumus filij Dei. Sedquis fimilis eritDomino in filiis Dei ? Ille unicus , nos multi;» — con la pregunta del salmo separa al único de los muchos: él es hijo de Dios y también nosotros somos llamados hijos, pero él es uno solo y nosotros muchos. Lectura propuesta: *Et quis similis erit Domino in filiis Dei? Ergo nemo in filiis Dei similis erit filio Dei. Et ipse praedictus est filius Dei, et nos dicti sumus filii Dei. Sed quis similis erit Domino in filiis Dei? Ille unicus, nos multi*.
«Dominus autem nofter , quia non eft natus de altero patre , non adoptamr a Deo Patre.» — la conclusión del alegato en una cláusula: como no nació de otro padre, no es adoptado por Dios Padre. Lectura propuesta: *Dominus autem noster, quia non est natus de altero patre, non adoptatur a Deo Patre*.
«Deus natus fine initio propter fea homo natus a certo initio propter nos , unus &» — la fórmula final de las dos natividades: Dios nacido sin principio por sí, hombre nacido de un principio cierto por nosotros. Lectura propuesta: *Deus natus sine initio propter se, homo natus a certo initio propter nos, unus*.
«Propter quod etiam cum ipfa aifumpta humanitate unus eft verus Deus cum Patre , non pofterior , non minor Patre , aut Spiritu fan&o , non difFerens majeftate, nonimpar poteftate, non difcrepans operatione.» — cierra el escrito con una serie de negaciones que fijan la igualdad: ni posterior, ni menor, ni diferente en majestad, ni desigual en potestad, ni discrepante en la operación. Lectura propuesta: *Propter quod etiam cum ipsa adsumpta humanitate unus est verus Deus cum Patre, non posterior, non minor Patre, aut Spiritu sancto, non differens majestate, non impar potestate, non discrepans operatione*.
«dubium non eft pra?paratum vos ad remedium temporibus periculofis , de quibus u Tm.i. Apoftolus loquitur : Jn novifimis diebus mftabunttempora periculofa , & erunt homines feip-* fos nmantes , cupidi , elati , & cetera , & habentes quidem jpeciem pietatis , virtutem autem ejus abnegantes \ de quibus nihil eft exfpe&andum quod jam nonvideatur» — el escrito dirigido al emperador encuadra su propio momento en la profecía paulina de los tiempos peligrosos y de los que tienen apariencia de piedad negando su fuerza. Lectura propuesta: *dubium non est praeparatum vos ad remedium temporibus periculosis, de quibus Apostolus loquitur: In novissimis diebus instabunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, cupidi, elati, et cetera, et habentes quidem speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes; de quibus nihil est exspectandum quod jam non videatur*.
«Roboratur quoque haec perverfitas ex verbis Miftbrum , quibus fufurrabant quorundam auribus , dicentes. quod Iudaei non abhominabiles , ut plerique putant ,» — en el escrito sobre la insolencia de los judíos, el arzobispo consigna como agravio la palabra contraria de los missi imperiales, que susurraban al oído de algunos que los judíos no eran abominables, como muchos piensan. Lectura propuesta: *Roboratur quoque haec perversitas ex verbis Missorum, quibus susurrabant quorundam auribus, dicentes quod Iudaei non abominabiles, ut plerique putant*.
«Sednihil venia: adepti fumus ; ita ut etiam aliqui ex facerdotibus noftris , quibus nominatim minabantur , rton auderent prxfentiam fuam eis exhibere.» — describe el resultado de su gestión en términos de derrota: no obtuvieron nada, hasta el punto de que algunos de sus sacerdotes, amenazados por su nombre, no se atrevían a comparecer. Lectura propuesta: *Sed nihil veniae adepti sumus; ita ut etiam aliqui ex sacerdotibus nostris, quibus nominatim minabantur, non auderent praesentiam suam eis exhibere*.
«non ob aliud, nifi quia pradicavimus Chriftianis^ ut mancipia eisChriftiana non venderent, utipfos Iudaeos» — declara cuál fue, según él, el motivo de la hostilidad que dice sufrir: haber predicado a los cristianos que no vendieran esclavos cristianos. Lectura propuesta: *non ob aliud, nisi quia praedicavimus Christianis, ut mancipia eis Christiana non venderent*.
«Ha:c, piifiime Domine, de multis pauca dixi I e perfidia Iudseorum , de ammonitione noftra,» — cierra el memorial dirigiéndose al emperador y acotando el alcance de lo escrito: de muchas cosas ha dicho pocas. Lectura propuesta: *Haec, piissime Domine, de multis pauca dixi de perfidia Iudaeorum, de admonitione nostra*.
«dum oft endunt Prscepta ex nomine veftro, aun reis figillis fignata, 8c continentia verba, ut pu-i tamus , non vera ;» — pone en duda ante el emperador la autenticidad de unos preceptos exhibidos en su nombre y sellados con sellos de oro, y lo dice con reserva expresa, a lo que él supone. Lectura propuesta: *dum ostendunt Praecepta ex nomine vestro, aureis sigillis signata, et continentia verba, ut putamus, non vera*.
«Sicut in prannifla fcedula in breui fignificatum eft , infolentia 8c importunitate Iudasorum in quorundam fimplicium Chriftianorum pe&orii bus tranquillitas fidei propulfata compulit no^ manfuetiflimae ac prudentiflima; follicitudini veftrae fcribere decautela Chriftianorum , qua-s lis efle debeat erga Iudaicam perfidiam , &» — enuncia el motivo declarado del escrito: la cautela que los cristianos deberían guardar, y la ocasión, que él pone en la turbación de algunos simples. Lectura propuesta: *Sicut in praemissa schedula in brevi significatum est, insolentia et importunitate Iudaeorum in quorundam simplicium Christianorum pectoribus tranquillitas fidei propulsata compulit nos mansuetissimae ac prudentissimae sollicitudini vestrae scribere de cautela Christianorum, qualis esse debeat erga Iudaicam perfidiam*.
«Ceteros Jic legaty p magis judicet ^ qtsam fequatur.) qua cautela» — cita la regla de lectura que toma de Jerónimo: a los demás autores se los lea juzgando más que siguiendo. Lectura propuesta: *Ceteros sic legat, ut magis judicet quam sequatur*.
«Imperator praceperat u\ Sjnagoga ab Epifcopo adtficaretur.» — el escrito sobre las supersticiones judías arranca su serie de precedentes por un caso antiguo: el emperador había mandado que el obispo edificara la sinagoga. Lectura propuesta: *Imperator praeceperat ut Synagoga ab Episcopo aedificaretur*.
«III. Nec fan&iflimus Cyprianus , & homo pei Athanafius, minore illos odio abominancur.» — suma a Cipriano y a Atanasio a la cadena de autoridades que invoca, diciendo que no los abominan con odio menor. Lectura propuesta: *Nec sanctissimus Cyprianus, et homo Dei Athanasius, minore illos odio abominantur*.
«Tamen quia nunc ita qnorundam querela exorta efl3 quofdam Indaos per ctvttates ant municipia confiflentes in tantam tnfolenttam& proterviam prornpiffe , ntnec reclamantes Chrtflianos liceat ad precinm de eornm poffe fervttnte abfolvi;» — reproduce en cursiva del impreso un estatuto anterior, que arranca de la queja de que a los cristianos que reclaman no se les permita rescatarse por precio de la servidumbre. Lectura propuesta: *Tamen quia nunc ita quorundam querela exorta est, quosdam Iudaeos per civitates aut municipia consistentes in tantam insolentiam et protervium prorupisse, ut nec reclamantes Christianos liceat ad pretium de eorum posse servitute absolvi*.
«Quod fi adqntefcere his qm ftatutmus qutcunqueluddius nolnerit;quandtu ad pecumam confiitutam venire dtfiulertt, Itceat manctpio tpfi cum Chrifttants ubtcunque voluerit habttare.» — el mismo estatuto fija la consecuencia: mientras no se avenga al precio fijado, el esclavo podrá vivir con cristianos donde quiera. Lectura propuesta: *Quod si adquiescere his quae statuimus quicunque Iudaeus noluerit, quamdiu ad pecuniam constitutam venire distulerit, liceat mancipio ipsi cum Christianis ubicunque voluerit habitare*.
«Sed- & ex fuprafcriptis ftatutis advertat multo deteftabilius execranda & vitanda confortia Iudarorum , qium ceterorum harreticorum.» — deriva de esos estatutos la comparación que sostiene el tratado, que el trato con judíos habría de evitarse más que el de los demás herejes. Lectura propuesta: *Sed et ex suprascriptis statutis advertat multo detestabilius execranda et vitanda consortia Iudaeorum, quam ceterorum haereticorum*.
«X. Dicunt denique Deumfuum effe corporeum, &corporeis liniamentis permembra diftindum , 8c alia quidem parte illum audire ut nos , alia videre , alia vero loqui , vel aliud quid agere ; ac per hoc humanum corpus ad imaginem Dei fattum , excepto quod ille digitos manu» — el capítulo décimo abre el catálogo de doctrinas que el tratado atribuye a sus adversarios, empezando por un dios corpóreo distinguido por miembros. La atribución es del propio tratado y así se consigna. Lectura propuesta: *Dicunt denique Deum suum esse corporeum, et corporeis lineamentis per membra distinctum, et alia quidem parte illum audire ut nos, alia videre, alia vero loqui, vel aliud quid agere; ac per hoc humanum corpus ad imaginem Dei factum, excepto quod ille digitos manus*.
«Quod nobis non minime notum eft,qui cotidie pene cum eis loquentes , myfteria erroris ipforum audimus.» — declara de dónde dice sacar ese catálogo: de hablar con ellos casi a diario y oír lo que llama los misterios de su error. Lectura propuesta: *Quod nobis non minime notum est, qui cotidie pene cum eis loquentes, mysteria erroris ipsorum audimus*.
«Sed & Snnumera infanda de Deo, ut diximus, fuo pra> dicant, ac tale colunt fimulachrum , quod ipfi fibi in cordium fuorum fimulachra finxerunt & ftatuerunt , non verum, inconvertibilem, atque immutabilem Deum,quem penitiis ignorant.» — el reproche se formula como idolatría interior: veneran un simulacro que ellos mismos se fingieron en el corazón, y no al Dios verdadero, inconvertible e inmutable. Lectura propuesta: *Sed et innumera infanda de Deo, ut diximus, suo praedicant, ac tale colunt simulachrum, quod ipsi sibi in cordium suorum simulachra finxerunt et statuerunt, non verum, inconvertibilem, atque immutabilem Deum, quem penitus ignorant*.
«Litteras quoque Alphabeti fui credunt exiftere fempiternas , &c ante mundi principium impetrafle diverfa minifteria, quibus eas oporteat in feculo prefidere.» — el catálogo sigue con las letras del alfabeto tenidas por sempiternas y con ministerios recibidos antes del principio del mundo, sobre los que habrían de presidir en el siglo. Lectura propuesta: *Litteras quoque Alphabeti sui credunt existere sempiternas, et ante mundi principium impetrasse diversa ministeria, quibus eas oporteat in saeculo praesidere*.
«Necnon adfirmant plures efie terras,plura inferna, plurefque ccelos : quorum unum,quod ipfi vocant Racha , id eft , Firmamentum , molas Dei fuftentare aflerunt , quibus Manna fumendum angelis molatur in efcam.» — el mismo catálogo consigna varias tierras, varios infiernos y varios cielos, y en uno de ellos, que llama Racha, unas muelas de Dios donde se muele el maná para los ángeles. Lectura propuesta: *Necnon adfirmant plures esse terras, plura inferna, pluresque caelos: quorum unum, quod ipsi vocant Racha, id est, Firmamentum, molas Dei sustentare asserunt, quibus Manna sumendum angelis molatur in escam*.
«Sed & P etrum nequaquam per angelum, fecundum fidem noftram, de carcere edu&um , fed Herodis mifericordia , apud quem plurimiim ejus fa-r pientia fuerit conlaudata.» — el tratado atribuye a sus adversarios una versión alternativa de un episodio de los Hechos: que Pedro no salió de la cárcel por un ángel sino por misericordia de Herodes. Lectura propuesta: *Sed et Petrum nequaquam per angelum, secundum fidem nostram, de carcere eductum, sed Herodis misericordia, apud quem plurimum ejus sapientia fuerit collaudata*.
«Rab Achibas & Simeon & HAlel magiftri noftn tradiderunt nobis ut duo millra pedes ambulemus in Sabbato , & cetera huiufmodi , dofirtnas hominun* praferentes dotlnna Dei.» — pone en boca de los adversarios una fórmula de transmisión con tres nombres de maestros, y la califica con la acusación evangélica de anteponer doctrinas de hombres a la de Dios. Regla 10: las tres grafías vienen de una capa de texto corrompida y no se han cotejado con la imagen. Lectura propuesta: *Rab Achibas et Simeon et Hillel magistri nostri tradiderunt nobis ut duo milia pedes ambulemus in Sabbato, et cetera hujusmodi, doctrinas hominum praeferentes doctrinae Dei*.
«Tunc Pilatum hujufmodi ad eos promulgaffe legem. Manifefittm efi > inquit, refnrrextjfe illttm ficttt fromiferat , qm& a vobis per invidmm feremptu efi , &neqne intHmttfo, neqtte in ttllo aho invenitw loco.» — recoge un relato apócrifo con Pilato promulgando una ley que declara resucitado a quien fue quitado de en medio por envidia. Lectura propuesta: *Tunc Pilatum hujusmodi ad eos promulgasse legem. Manifestum est, inquit, resurrexisse illum sicut promiserat, qui a vobis per invidiam peremptus est, et neque in tumulo, neque in ullo alio invenitur loco*.
«In quo adver* tendum eft , quia ficut infideles fponte fequeftrantur ab ecclefiaftka communione , ut in nullis velint myfteriis participare fidelibus j ita & ^ideles devote feparare fe debent& convi&u» — formula la regla práctica que persigue el escrito, la separación de mesa, presentándola como simétrica de la que los otros ya observan. Lectura propuesta: *In quo advertendum est, quia sicut infideles sponte sequestrantur ab ecclesiastica communione, ut in nullis velint mysteriis participare fidelibus; ita et fideles devote separare se debent et convictu*.
«Sine priits fatttrari filios. Ac fi diceret. Offera-| tur primiim panis , qui de ccelo defcendit , filiis qui nutriendi funt ad vitam ; illifque aflumptis, ceteri qui remanferint faftidiofi , cum dixerint.,!» — glosa la palabra evangélica del pan de los hijos como orden de reparto: primero el pan bajado del cielo a los que han de ser nutridos para la vida. Lectura propuesta: *Sine prius saturari filios. Ac si diceret: Offeratur primum panis, qui de caelo descendit, filiis qui nutriendi sunt ad vitam; illisque adsumptis, ceteri qui remanserint fastidiosi*.
«Si quis vero & principis Apoftolorum *Aaor. 10. Petri gefta confideret , videbit etiam ingreflum ipfum aliquando ad Cornelium, & eos qui cum ipfoaderant , nonprius apudillos manfiire aut accepilfe cibum, quam fan&o Spiritu repleti,& in Chriftinomine baptizati , fidelium digni fierent convi&u &: focietate.» — funda la regla de mesa en el episodio de Cornelio: Pedro no se quedó con ellos ni tomó alimento antes de que fueran bautizados. Lectura propuesta: *Si quis vero et principis Apostolorum Petri gesta consideret, videbit etiam ingressum ipsum aliquando ad Cornelium, et eos qui cum ipso aderant, non prius apud illos mansisse aut accepisse cibum, quam sancto Spiritu repleti, et in Christi nomine baptizati, fidelium digni fierent convictu et societate*.
«Sed&apud Ioppen, in domo fidelis cujufdam Simonis coriarij hofpitatum, efurientem guftare voluifle , ubi Sc vas linteum plenum diverfis animantibus ccelituy delapfum vidit , facta ad fe voce : jQuod Detu mundavit, w ne commttne dixeris.» — el mismo tramo trae el otro episodio del mismo capítulo, el lienzo con toda clase de animales y la voz que dice no llamar común a lo que Dios purificó. Lectura propuesta: *Sed et apud Ioppen, in domo fidelis cujusdam Simonis coriarii hospitatum, esurientem gustare voluisse, ubi et vas linteum plenum diversis animantibus caelitus delapsum vidit, facta ad se voce: Quod Deus mundavit, tu ne commune dixeris*.
«In hoc ergofolo blafphe^ miam Iuda^orumfuperat Antichriftus, quodfe pra?fumit nuncupare Chriftum.» — mide la comparación con el Anticristo en un solo punto, y así la acota: solo en presumir de llamarse Cristo lo supera. Lectura propuesta: *In hoc ergo solo blasphemiam Iudaeorum superat Antichristus, quod se praesumit nuncupare Christum*.
«XX. Corozaim namque, & Bethfaida, &c Capharnaum,urbes Galilaeas, idcirco a Salvatore planguntur, quod poft tantafigna,atquevh> tutes, non egerint pcenitentiam.» — recurre al llanto evangélico sobre las tres ciudades de Galilea, que no hicieron penitencia después de tantos signos. Lectura propuesta: *Corozaim namque, et Bethsaida, et Capharnaum, urbes Galilaeae, idcirco a Salvatore planguntur, quod post tanta signa, atque virtutes, non egerint poenitentiam*.
«Et quia vidit eam fui habitatione 1 digniflimam , feptem alios nequiores fe fpiritus \ aflumpfit • & cum his intimaipfius penetrans,!» — aplica la parábola del espíritu que vuelve con otros siete peores y encuentra la casa dispuesta. Lectura propuesta: *Et quia vidit eam sui habitatione dignissimam, septem alios nequiores se spiritus adsumpsit; et cum his intima ipsius penetrans*.
«Nam, ficut Dominus ait, fervus non manet in domo in aternnm , filim ma- Ioan- *' tietin aternttm.» — el eje escriturario del tramo es la oposición entre siervo e hijo: el siervo no permanece en la casa para siempre, el hijo permanece para siempre. Lectura propuesta: *Nam, sicut Dominus ait, servus non manet in domo in aeternum, filius manet in aeternum*.
«Omnis atitem cjUifacn peccatnm^ fervm eft peccati ; nec poteft a jugo fervitutis» — encadena con la otra palabra joánica: todo el que comete pecado es siervo del pecado. Lectura propuesta: *Omnis autem qui facit peccatum, servus est peccati; nec potest a jugo servitutis*.
«Ecce fervi mei comedent, &vos efurietis. Ecce fervi meibibent, &vos fittetis.» — trae la antítesis profética de Isaías, con los siervos que comerán y beberán frente a los que tendrán hambre y sed. Lectura propuesta: *Ecce servi mei comedent, et vos esurietis. Ecce servi mei bibent, et vos sitietis*.
«XXIV. Erepti igitur de poteftate tenebrarum Chriftiani , Sc tranflati in regnum filij caritatis Dei , nullatenus debemus eorum convictu & focietate pollui , a quorum erroribus omni genere probamur abfoluti.» — el capítulo veinticuatro formula la conclusión práctica del tratado, la separación de trato, derivándola del traslado al reino del Hijo. Lectura propuesta: *Erepti igitur de potestate tenebrarum Christiani, et translati in regnum filii caritatis Dei, nullatenus debemus eorum convictu et societate pollui, a quorum erroribus omni genere probamur absoluti*.
«i. lus de fe ipfo ait : Cum autem complacuit ei qui mc fegregavit de utero matris me& , ut revelaret filtum fuum in me, non adquievi carni & fanguinu Hebalautem , quiinterpretatur voragovetus , fignificat carnalem &C infidelem Synagogam , qu£e non adquievit tranfire ad novitatem fpiritus vivificantis , fed maluit remanere in ve~ tuftate litterae occidentis.» — lee alegóricamente el monte Ebal, interpretado como vorágine vieja, como figura de la sinagoga que prefirió quedarse en la vetustez de la letra. Lectura propuesta: *Cum autem complacuit ei qui me segregavit de utero matris meae, ut revelaret filium suum in me, non adquievi carni et sanguini. Hebal autem, qui interpretatur vorago vetus, significat carnalem et infidelem Synagogam, quae non adquievit transire ad novitatem spiritus vivificantis, sed maluit remanere in vetustate litterae occidentis*.
«dicens : Aialedibfus eris in civitate, ideft, Hie-i rufalem ; malediBus in agro mundi difperfus i maledittum horreum tuum.» — encadena las maldiciones del Deuteronomio y las glosa una a una, la ciudad como Jerusalén y el campo como la dispersión por el mundo. Lectura propuesta: *dicens: Maledictus eris in civitate, id est, Hierusalem; maledictus in agro mundi dispersus; maledictum horreum tuum*.
«Et poft multai nAdvena , inquit, qui tecum verfaturin terrm id eft , populus Gentium , afcendet fuper te, eriA cj.ue fublimior, effe&us videlicet filius PatriarJ charum , & focius radicis oliva: &: pinguedinij fa£tus.» — sigue la misma glosa con el advenedizo del Deuteronomio leído como el pueblo de las naciones, hecho hijo de los patriarcas y consorte de la raíz del olivo. Lectura propuesta: *Advena, inquit, qui tecum versatur in terra, id est, populus Gentium, ascendet super te, eritque sublimior, effectus videlicet filius Patriarcharum, et socius radicis olivae et pinguedinis factus*.
«Atque utinam juberet religiofiffimi Imperatoris induftria alicui de fuis ut colligeret omnia qua? a Magiftris Ecclefiarum in Scripturis fanctis de Antichrifto intelligenda , vel expofita , vel fignata funt.» — cierra el escrito con una petición al emperador que es también un programa de trabajo: que mande a alguien reunir cuanto los maestros de las iglesias han expuesto sobre el Anticristo. Lectura propuesta: *Atque utinam juberet religiosissimi Imperatoris industria alicui de suis ut colligeret omnia quae a Magistris Ecclesiarum in Scripturis sanctis de Antichristo intelligenda, vel exposita, vel signata sunt*.
«Nec eft qui dubitet quod unufquifque fervus , membrorum corporis opera carnali domino debens , mentis religionem folidebeat creatori.» — en el escrito sobre el bautismo de los esclavos, el principio que separa las dos obediencias: el siervo debe a su dueño carnal las obras del cuerpo y solo al creador la religión de la mente. Lectura propuesta: *Nec est qui dubitet quod unusquisque servus, membrorum corporis opera carnali domino debens, mentis religionem soli debeat creatori*.
«Propterquod omnes fan6fcipracdicatores,focij Apoftolorum,docentes omnes Gentes Sc baptizantes, non expeftaverunt dominorum carnalium licentiam, ut fervos baptizarent , quafi non eos oporteret baptizari , nifi eis permittentibus ; fed fcientes,» — argumenta desde la práctica apostólica: los predicadores no esperaron licencia de los dueños carnales para bautizar a los siervos. Lectura propuesta: *Propter quod omnes sancti praedicatores, socii Apostolorum, docentes omnes Gentes et baptizantes, non exspectaverunt dominorum carnalium licentiam, ut servos baptizarent, quasi non eos oporteret baptizari, nisi eis permittentibus; sed scientes*.
«In promptu eft etiam ratione colligere , li qui Ethnicorum ad Chriftum fugiunt, & non recolligimus , fed repudiamus propter carnales dominos, effe impium & crudele , cum humanae animae nullus eife po/Ht dominus,niii conditor.» — el argumento se cierra con una razón general: ningún dueño puede serlo del alma humana sino su creador. Lectura propuesta: *In promptu est etiam ratione colligere, si qui Ethnicorum ad Christum fugiunt, et non recolligimus, sed repudiamus propter carnales dominos, esse impium et crudele, cum humanae animae nullus esse possit dominus, nisi conditor*.
«Neque hoc dicimus ' ut Iudaei perdant pretiaquas intalibus dederunt ; fed quia offerimus pretia fecundum ftatutapriorum ;» — acota su propia propuesta para que no se lea como confiscación: no que pierdan lo que pagaron, sino que se ofrece el precio conforme a los estatutos anteriores. Lectura propuesta: *Neque hoc dicimus ut Iudaei perdant pretia quae in talibus dederunt; sed quia offerimus pretia secundum statuta priorum*.
«Si enim petentibus baptifmum Iudads aut fervis eorum negamus, timeo damnationem divinam:» — dice en primera persona el temor que lo mueve: negar el bautismo a quien lo pide le hace temer la condenación divina. Lectura propuesta: *Si enim petentibus baptismum Iudaeis aut servis eorum negamus, timeo damnationem divinam*.
«Et vere abfurdum eft virginem caftam , uni viro Chrifto defponfatam , meretrkis dapes expetere , 8c per communionem cibi ac potus non folum in diverfa flagitia corruere , verum etiam fidei periculum fuftinere» — la figura con que sostiene la separación de mesa: la virgen desposada a un solo varón que busca los banquetes de la meretriz. Lectura propuesta: *Et vere absurdum est virginem castam, uni viro Christo desponsatam, meretricis dapes expetere, et per communionem cibi ac potus non solum in diversa flagitia corruere, verum etiam fidei periculum sustinere*.
«Quin potius & ad vicinos cocpifcopos ac fratres conortationum tuarum munimenta tranfmitte , ut pari omnium confenfu &c labore communi tantum hoc malum de Chrifti Ecclefiis auferatur.» — en la carta a Nibridio pide que la gestión se haga en común: que transmita a los coepíscopos vecinos sus exhortaciones, para que con igual consenso y trabajo común se quite el mal. Lectura propuesta: *Quin potius et ad vicinos coepiscopos ac fratres cohortationum tuarum munimenta transmitte, ut pari omnium consensu et labore communi tantum hoc malum de Christi Ecclesiis auferatur*.
«wro his autem rogo tantum 3 fed & pro omnibm ]gu'tcredtturtfunt perverbum eorum in me, ut om~ ftes unum fint , ficut tu Pater in me , & ego in te, fit & tpfi in nobis unum fint.» — cita la oración sacerdotal del evangelio como fundamento de la unidad que reclama, todos uno como el Padre en el Hijo. Lectura propuesta: *Non pro his autem rogo tantum, sed et pro omnibus qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint*.
«Neque enim quemquam docere potuerunt magiftri mundi , lux mundi , fandH Apoftoli , Dmttte mihi debita mea , aut ,&ne me inducas tn tenta- \ ttonem, fed libera me a malo;» — el escrito contra la ley de Gundobado argumenta desde la forma plural del padrenuestro: los apóstoles no pudieron enseñar a nadie a decirlo en singular. Lectura propuesta: *Neque enim quemquam docere potuerunt magistri mundi, lux mundi, sancti Apostoli, Dimitte mihi debita mea, aut, ne me inducas in tentationem, sed libera me a malo*.
«fcilis unitas , ab uno auftore derivata, ad unum rerum omnium relata , per quam laetantur coeli, Pfii. 9t. exultat terra, movetur mare, & plenitudo ejus, gaudent campi , & omnia quat in eis funt , omnes gentes plaudunt manibus , jubilant Deo in PM 4** voce exultationis.» — define la unidad que reclama como derivada de un solo autor y referida a un solo fin, y la ilustra con el salmo del cielo, la tierra y el mar. Lectura propuesta: *talis unitas, ab uno auctore derivata, ad unum rerum omnium relata, per quam laetantur caeli, exultat terra, movetur mare, et plenitudo ejus, gaudent campi, et omnia quae in eis sunt, omnes gentes plaudunt manibus, jubilant Deo in voce exultationis*.
«III. Et quam decenter, quoniam omnes fratres efFe£ti , unum Patrem Deum invocant, fervus & dominus , pauper & dives , indodtus & eruditus , infirmus &c fortis , humilis operator & fublimis Imperator.» — enumera los pares que la invocación común iguala, del siervo y el señor hasta el humilde trabajador y el emperador. Lectura propuesta: *Et quam decenter, quoniam omnes fratres effecti, unum Patrem Deum invocant, servus et dominus, pauper et dives, indoctus et eruditus, infirmus et fortis, humilis operator et sublimis Imperator*.
«Quoniam unus panis , unum *• r*rcorpus Chrifti , immo unus Chriftus fecundum Apoftolum furhus ; expoliantes nos veterem hominem cum adtibus ejus» — funda esa igualdad en la fórmula paulina de un solo pan y un solo cuerpo, con el despojo del hombre viejo. Lectura propuesta: *Quoniam unus panis, unum corpus Christi, immo unus Christus secundum Apostolum sumus; exspoliantes nos veterem hominem cum actibus ejus*.
«Si autem incongrua funt quac 4ico , corripiat me juftus in mifericordia , id eft, bonitas veftra , 8c corripientem non prodat.» — somete lo que escribe a corrección, con la fórmula del salmo, si lo que dice fuera inconveniente. Lectura propuesta: *Si autem incongrua sunt quae dico, corripiat me justus in misericordia, id est, bonitas vestra, et corripientem non prodat*.
«Nam civitas Dei continet populum adquifitionis , civitas diaboli populum perditionis.» — usa el par agustiniano de las dos ciudades para dividir a los dos pueblos, el de adquisición y el de perdición. Lectura propuesta: *Nam civitas Dei continet populum adquisitionis, civitas diaboli populum perditionis*.
«Milites Chrifti, qui hanc veraciter habuerunt, fubdiderunt in fide mundum Chrifto , fed moriendo , non occidendo.» — opone al combate judicial el modo en que dice que los soldados de Cristo sometieron el mundo: muriendo, no matando. Lectura propuesta: *Milites Christi, qui hanc veraciter habuerunt, subdiderunt in fide mundum Christo, sed moriendo, non occidendo*.
«quod libuerit , armis comminari liceat , ne infirmior fua retinere aut repofcere audeat , tanquam veritas armis manifeftari cgeat.» — describe el efecto de la ley que discute: que se pueda amenazar con las armas para que el más débil no se atreva a retener ni a reclamar lo suyo, como si la verdad necesitara manifestarse por las armas. Lectura propuesta: *quod libuerit, armis comminari liceat, ne infirmior sua retinere aut reposcere audeat, tanquam veritas armis manifestari egeat*.
«Quisintali facto non obftupefcat > Quis non vehementer expavefcat iudicium Dei frequenter occultum, nunquam iniuftum ?» — la fórmula con que deja el juicio divino fuera del alcance del procedimiento: frecuentemente oculto, nunca injusto. Lectura propuesta: *Quis in tali facto non obstupescat? Quis non vehementer expavescat judicium Dei frequenter occultum, nunquam injustum?*
«beatus Avitus intulit dicens : St divinum 3 in-r quam , judicium Regna vel Gentes expeterent,» — apoya su posición en Avito de Vienne, citado por su nombre, sobre lo que ocurriría si reinos y gentes buscaran el juicio divino. Lectura propuesta: *beatus Avitus intulit dicens: Si divinum, inquam, judicium Regna vel Gentes expeterent*.
«Sed contingit nonnunquam , ut cum ad confli&um fub invocatione divini judicij, convenitur ,negotij dequoagiturforte dilatata in partem victam» — señala el punto empírico contra el duelo judicial: a veces, invocado el juicio divino, la causa acaba del lado del vencido. Lectura propuesta: *Sed contingit nonnunquam, ut cum ad conflictum sub invocatione divini judicii convenitur, negotii de quo agitur sors dilatata in partem victam*.
«Si fteterint Afoyfes & Samuel coram me > non eft anima mea ad po» — en el escrito sobre el privilegio del sacerdocio cita la palabra profética que pone límite incluso a la intercesión de Moisés y Samuel. Lectura propuesta: *Si steterint Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum*.
«Sed cur haec in aliis quasramus , cum etiam de ipfo Domino Evangelifta dicat : Et non poterat M*n. c. ibi vtrtmem ullam facere , nifi paucos infirmos impofitis manibus curavit 3 & mirabatur propter incredulitatem eorum.» — argumenta con el pasaje evangélico en que ni el propio Señor pudo hacer allí ningún milagro por la incredulidad de los suyos. Lectura propuesta: *Sed cur haec in aliis quaeramus, cum etiam de ipso Domino Evangelista dicat: Et non poterat ibi virtutem ullam facere, nisi paucos infirmos impositis manibus curavit, et mirabatur propter incredulitatem eorum*.
«Et in iftis quidem incredulitatis meritum>fuit,ut nec multa? apud eos virtutes fierent;» — saca de ahí la consecuencia que le interesa: la falta de virtudes se atribuye al mérito de la incredulidad de los que las recibirían. Lectura propuesta: *Et in istis quidem incredulitatis meritum fuit, ut nec multae apud eos virtutes fierent*.
«Paralyticum vero Centurionis puerum , & rnulieris Chananaeaefiliam, quae male a dasmonio vexabatur , folo verbo reftituit incolumitati.» — pone al lado los dos casos contrarios, el criado del centurión y la hija de la cananea, sanados con sola la palabra. Lectura propuesta: *Paralyticum vero Centurionis puerum, et mulieris Chananaeae filiam, quae male a daemonio vexabatur, solo verbo restituit incolumitati*.
«Convocatis hftts duodecim dtfcipulis fuis , dedit illis potefiatem immundomm jpirituum , m etcerent eos , & curarent omnem langorem , & emnem tnfirmttatem.» — el escrito funda la potestad del ministerio en la entrega evangélica de poder sobre los espíritus inmundos a los doce. Lectura propuesta: *Convocatis Iesus duodecim discipulis suis, dedit illis potestatem immundorum spirituum, ut ejicerent eos, et curarent omnem languorem, et omnem infirmitatem*.
«Gregorius aftirmat , dicens : Sape enim pro tvungeha. - j^a mquit 'm pmdicantium lingua refiringitur;» — trae a Gregorio para explicar los silencios del ministerio: a veces la lengua de los predicadores queda refrenada. Lectura propuesta: *Gregorius adfirmat, dicens: Saepe enim pro culpa, inquit, praedicantium lingua restringitur*.
«Quod terribiliter Jegitur adimpletum in Oza s cum adduceret David arcam Do mini de domo Aminadab ,» — recurre al caso de Oza y el arca traída de casa de Aminadab como ejemplo terrible de lo que ocurre al tocar lo que no es del propio oficio. Lectura propuesta: *Quod terribiliter legitur adimpletum in Oza, cum adduceret David arcam Domini de domo Aminadab*.
«Ve nim quia non erat officij ejus ut eam contingej ret , quod ille libi vifus eft fecifle pietate , repu tatum illi a Deo» — la lección que extrae del episodio: lo que a él le pareció hecho por piedad le fue imputado, porque no era de su oficio tocarla. Lectura propuesta: *Verum quia non erat officii ejus ut eam contingeret, quod ille sibi visus est fecisse pietate, reputatum illi a Deo*.
«E contrario autem Ozias Rex, de quo legitur quod requifiertt Dominum , & dilexerit eum in omnibus , chm roboratus effet» — pone el contraejemplo del rey Ozías, del que se lee que buscó al Señor y lo amó en todo, y que se envaneció al hacerse fuerte. Lectura propuesta: *E contrario autem Ozias Rex, de quo legitur quod requisierit Dominum, et dilexerit eum in omnibus, cum roboratus esset*.
«Nam cum lepra it^ firmitas corporis iit , quurnonpotius medici obcdiendum praecipit , fed facerdotibus ? nii quia humiliter audiendo facerdotes declina» — argumenta desde la ley de la lepra: siendo enfermedad del cuerpo, la Escritura no manda obedecer al médico sino a los sacerdotes. Lectura propuesta: *Nam cum lepra infirmitas corporis sit, cur non potius medico obediendum praecipit, sed sacerdotibus? nisi quia humiliter audiendo sacerdotes declinatur*.
«Non ergo aliii doceat facerdos , nifi quod Dominus pracipij ut falubriteraudiatur» — pone el límite al poder que acaba de sostener: el sacerdote no enseñe otra cosa que lo que el Señor manda, para que se lo oiga saludablemente. Lectura propuesta: *Non ergo alia doceat sacerdos, nisi quod Dominus praecipit, ut salubriter audiatur*.
«cDomwus ordmavit his qut Evangelium annun^ tiant , de Evangelto vivere.» — cita la disposición paulina sobre el sustento del ministerio, que quienes anuncian el evangelio vivan del evangelio. Lectura propuesta: *Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere*.
«non curant omnino quales clerici ilU fint , quanta ig;norantia cceci» — describe el descuido que denuncia en el reclutamiento del clero: no se cuida en absoluto de qué clase de clérigos son ni de cuánta ignorancia. Lectura propuesta: *non curant omnino quales clerici illi sint, quanta ignorantia caeci*.
«Et propter hanc caufam peccavit domus Hieroboamy & everfa eft & deleta de fuferficte terra.» — cita el caso de la casa de Jeroboam, arrasada y borrada de la superficie de la tierra, como advertencia sobre esa misma práctica. Lectura propuesta: *Et propter hanc causam peccavit domus Ieroboam, et eversa est et deleta de superficie terrae*.
«Nos ab Ecclefia non recedimus, necfpernimus nutrices Ecclefias jfedhabemus facerdotes quales poftumus.» — pone en boca de los que critica su propia defensa, que no se apartan de la Iglesia y que tienen los sacerdotes que pueden. Lectura propuesta: *Nos ab Ecclesia non recedimus, nec spernimus nutrices Ecclesias, sed habemus sacerdotes quales possumus*.
«Audiamus Dominum perj Maiach. i. Propfietam monentem : Congregate triticum itt horreum mettm , & fit cibus m domo mea.» — cita la palabra profética sobre reunir el trigo en el granero para que haya alimento en la casa. Lectura propuesta: *Audiamus Dominum per Prophetam monentem: Congregate triticum in horreum meum, et sit cibus in domo mea*.
«de quo Dominus ait: Ecce dtes venient , & mittam famem in terram, ^ms g, non famem pams , neqtie fittm aqtia , fed attdtendi verbmn Det , & deficient virgines bona.» — recurre al anuncio de Amós sobre un hambre que no será de pan ni sed de agua, sino de oír la palabra de Dios. Lectura propuesta: *de quo Dominus ait: Ecce dies venient, et mittam famem in terram, non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei*.
«dicens : Sape, fratres met , folet evemre cjuod dico , m perfona potens famulum habeat defpeElnm ;» — trae a Gregorio con el símil del poderoso que tiene en poco al siervo que le lleva el recado. Lectura propuesta: *dicens: Saepe, fratres mei, solet evenire quod dico, ut persona potens famulum habeat despectum*.
«necpenfant qut audiunt, per quem > fedquid, vel a quo audtant.» — de ese símil saca la regla de atención: los que oyen no sopesen por medio de quién, sino qué y de quién lo oyen. Lectura propuesta: *nec pensant qui audiunt, per quem, sed quid, vel a quo audiant*.
«non defpicttnr perfona loquentis fervt, quta fervatur in corde reverentta mtttentis domtnt ;» — completa la regla: no se desprecia a la persona del siervo que habla porque se guarda en el corazón la reverencia del señor que lo envía. Lectura propuesta: *non despicitur persona loquentis servi, quia servatur in corde reverentia mittentis domini*.
«dicens : Qu& dicunt facite; qu& autem faciunt , facere nclne.» — cita la palabra evangélica que separa la doctrina de la conducta de quien la enseña, haced lo que dicen y no lo que hacen. Lectura propuesta: *dicens: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite*.
«tendunt proculdubio ad finem prascepti, quod eft caritas, decordepuro, & confcientia bona , & fide non fi&a.» — reconduce todo el alegato al fin del precepto según Pablo, la caridad de corazón puro, buena conciencia y fe no fingida. Lectura propuesta: *tendunt proculdubio ad finem praecepti, quod est caritas, de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta*.
«Dicunt enim, mox ut audierint tonitrua , & viderint fulgura , Anra levathia efl.» — aquí empieza el tratado sobre el granizo y los truenos, y lo primero que consigna es la frase que la gente dice al oír los truenos y ver los relámpagos. Regla 10: la forma impresa del sintagma llega corrompida por la capa de texto y no se ha cotejado con la imagen; la lectura que se propone es *aura levatitia*.
«Quod utrum vsrum lit, ut vulgo creditur, ex au&oritate divinarum Scripturarum probetur necefle eft.» — declara el criterio con que va a tratar la creencia: si es verdadero lo que el vulgo cree ha de probarse por la autoridad de las divinas Escrituras. Lectura propuesta: *Quod utrum verum sit, ut vulgo creditur, ex auctoritate divinarum Scripturarum probetur necesse est*.
«Sin autem, ut falfum eft, abfque ambiguo credimus, fummopere exaggerandum eft ?» — el otro brazo del mismo criterio, para el caso de que resulte falso. Lectura propuesta: *Sin autem, ut falsum est, absque ambiguo credimus, summopere exaggerandum est*.
«Nam per hoc inter duo mortifera maximaque mendacia conftringitur , dum teftificatur hominem facere poffe quod folius Dei eft poffe, & Deum non facere quac facit.» — formula la acusación central del tratado como doble mentira: que un hombre puede hacer lo que solo Dios puede, y que Dios no hace lo que hace. Lectura propuesta: *Nam per hoc inter duo mortifera maximaque mendacia constringitur, dum testificatur hominem facere posse quod solius Dei est posse, et Deum non facere quae facit*.
«Quodautem ex veritate non eft, ex Deo utique non eft ; & quod ex Deo non eft , verba jejus non audit;» — el tratado sobre el granizo encadena su premisa metafísica antes de tocar el fenómeno: lo que no es de la verdad no es de Dios, y lo que no es de Dios no oye sus palabras. Lectura propuesta: *Quod autem ex veritate non est, ex Deo utique non est; et quod ex Deo non est, verba ejus non audit*.
«Omnis itaque qui mendacium credit , aut loquitur, aut aftruit quod non eft , & tenendo quidlibet quod non eft , quo nifi ad non erTe tendit ?» — de esa premisa saca el efecto que atribuye a creer la mentira: sostener lo que no es y tender por ello al no ser. Lectura propuesta: *Omnis itaque qui mendacium credit, aut loquitur, adstruit quod non est, et tenendo quidlibet quod non est, quo nisi ad non esse tendit?*
«Mendacium igitur,quia non eft creator, non eft fummum eflej quia non eft creatura, non eft magnum efle ; quia nullarri habet eflentiam , non eft ullum efle.» — define la mentira por una triple negación de ser: ni sumo ser, por no ser creador; ni gran ser, por no ser criatura; ni ser alguno, por no tener esencia. Lectura propuesta: *Mendacium igitur, quia non est creator, non est summum esse; quia non est creatura, non est magnum esse; quia nullam habet essentiam, non est ullum esse*.
«Qui ergo vult perfiftere in eo quod eft, nonrecedatab ed qui ei dedit efle.» — la consecuencia práctica de esa ontología: quien quiera persistir en lo que es no se aparte de quien le dio el ser. Lectura propuesta: *Qui ergo vult persistere in eo quod est, non recedat ab eo qui ei dedit esse*.
«In facris igitur Scripturis , ubi primtlm grando introducitur , in plagis utique illis , quibus ^Egy - ptus percufla eft , invenitur.» — abre el recorrido escriturario del tratado por donde el granizo aparece primero, las plagas con que fue herido Egipto. Lectura propuesta: *In sacris igitur Scripturis, ubi primum grando introducitur, in plagis utique illis, quibus Aegyptus percussa est, invenitur*.
«non aliquem hominem, certq nec Moyfen aut Aaron , qui jufti & Dei homines erant ,» — el argumento del episodio egipcio va por la atribución: no fue hombre alguno, ni siquiera Moisés o Aarón, que eran justos y hombres de Dios. Lectura propuesta: *non aliquem hominem, certe nec Moysen aut Aaron, qui justi et Dei homines erant*.
«Ecce & hic locus lolum Dominurn oftendk creatorem & au<5fcorem grandi, nis , non aliquem hominem.» — repite la conclusión pasaje por pasaje: este lugar señala como creador y autor del granizo solo al Señor, no a hombre alguno. Lectura propuesta: *Ecce et hic locus solum Dominum ostendit creatorem et auctorem grandinis, non aliquem hominem*.
«non homo, neque angelus malus, nifi folus Deus, fine quo legio malorum angelorum nequeporcos potuit nocere, 8c in Mmh.%.» — cierra también la vía demoníaca con el argumento evangélico de la legión, que sin permiso no pudo ni dañar a los cerdos. Lectura propuesta: *non homo, neque angelus malus, nisi solus Deus, sine quo legio malorum angelorum neque porcos potuit nocere*.
«Nam fi mali homines , ficut funt quos ifti errantes nominantTempeftarios, id facere potuiflent , fuper filios utique IfracL fieret grando, non fuper adverfarios illorum.» — aquí nombra a los Tempestarii y lo hace en boca ajena, como los llaman los que yerran, y argumenta que si tales hombres pudieran hacerlo, el granizo habría caído sobre Israel y no sobre sus adversarios. Lectura propuesta: *Nam si mali homines, sicut sunt quos isti errantes nominant Tempestarios, id facere potuissent, super filios utique Israel fieret grando, non super adversarios illorum*.
«Sed quia nec mali fuper bonos , nec boni fuper malos hocfacere poflunt, evidentiflime in hac fententia declaratur.» — enuncia la simetría del argumento: ni los malos sobre los buenos ni los buenos sobre los malos pueden hacerlo. Lectura propuesta: *Sed quia nec mali super bonos, nec boni super malos hoc facere possunt, evidentissime in hac sententia declaratur*.
«Si igitur omnipotens Deus perfortitudinem brachij fui flagellat inimicos juftorum novis aquis & grandinibus & pluviis , cujus manum efFugere impoflibile eft , omnino ignorantiam Dei habent qui hasc homines focere pofle credunt.» — la creencia queda calificada como ignorancia de Dios, no como poder de otro: quienes creen que los hombres pueden hacer esto ignoran a Dios del todo. Lectura propuesta: *Si igitur omnipotens Deus per fortitudinem brachii sui flagellat inimicos justorum novis aquis et grandinibus et pluviis, cujus manum effugere impossibile est, omnino ignorantiam Dei habent qui haec homines facere posse credunt*.
«Nam fi homines grandinem immittere poflent, utique & pluvias poflent.» — el argumento por extensión, que es de los más repetidos del tratado: si los hombres pudieran enviar granizo, también podrían enviar lluvias. Lectura propuesta: *Nam si homines grandinem immittere possent, utique et pluvias possent*.
«Nemo enim grandinem fine pluvia unquam vidit.» — la observación con que apuntala esa extensión, en una sola cláusula: nadie vio nunca granizo sin lluvia. Lectura propuesta: *Nemo enim grandinem sine pluvia unquam vidit*.
«Poflent quoque de inimicis juis fe vindicare , non foltim ablatione frugum , fed & viras ademptione.» — sigue tirando del mismo hilo: podrían vengarse de sus enemigos no solo quitándoles las cosechas, sino también la vida. Lectura propuesta: *Possent quoque de inimicis suis se vindicare, non solum ablatione frugum, sed et vitae ademptione*.
«Nam & hocquidam dicunt, nofle fe tales tempeftarios,qui difperfamgrandinem, & late per regionem decidentem, faciant unum in locum fluminis aut fylvae infructuofie , aut fuper unam , ut aiunt , cupam , fub qua ipfe lateat , defluere.» — consigna con detalle la variante de la creencia que le refieren, la de los tempestarios que desvían el granizo disperso a un río, a un bosque estéril o sobre una cuba bajo la que se esconden. La atribución va marcada como dicho de otros. Lectura propuesta: *Nam et hoc quidam dicunt, nosse se tales tempestarios, qui dispersam grandinem, et late per regionem decidentem, faciant unum in locum fluminis aut sylvae infructuosae, aut super unam, ut aiunt, cupam, sub qua ipse lateat, defluere*.
«Sed ego multa follicitudine egi ut viderem illum , ficuti & feci.» — el testimonio en primera persona, que es lo que da a este tratado su carácter de informe: puso mucho empeño en verlo, y lo hizo. Lectura propuesta: *Sed ego multa sollicitudine egi ut viderem illum, sicuti et feci*.
«Non ergo intalibus adjutor homo qusratur , quianoninvenietur , nifi forte fan£fci Dei , qui multa obtiniierunt , & obtenturi funt : quorum aliqui poteftatem habebunt claudere ceelum , ne pluat diebus prophetbe.» — pone el límite de su propia negativa: en estas cosas no se busque hombre por auxiliador, salvo acaso los santos de Dios, algunos de los cuales tendrán potestad de cerrar el cielo. Lectura propuesta: *Non ergo in talibus adjutor homo quaeratur, quia non invenietur, nisi forte sancti Dei, qui multa obtinuerunt, et obtenturi sunt: quorum aliqui potestatem habebunt claudere caelum, ne pluat diebus prophetiae*.
«Vere non alius mittit grandlnem tempore aeftatis , nifi qui & nives tempore hyemis.» — la fórmula que reduce el punto a una identidad: no envía el granizo en verano otro que quien envía las nieves en invierno. Lectura propuesta: *Vere non alius mittit grandinem tempore aestatis, nisi qui et nives tempore hyemis*.
«Si ergo Deus eas gubernat , non poteft homo iniquus eas aliara in partem convertere:» — el argumento aplicado a las nubes: si Dios las gobierna, un hombre inicuo no puede desviarlas a otra parte. Lectura propuesta: *Si ergo Deus eas gubernat, non potest homo iniquus eas aliam in partem convertere*.
«fanctis , qui fecundum voluntatem Dei multa per illum ipfo donante pollunt, non utique propria aut aliqua contraria virtute , fed voluntate conditoris.» — acota de nuevo la excepción de los santos, y la acota por el lado de la causa: pueden mucho, pero no por virtud propia ni contraria, sino por voluntad del creador. Lectura propuesta: *sanctis, qui secundum voluntatem Dei multa per illum ipso donante possunt, non utique propria aut aliqua contraria virtute, sed voluntate conditoris*.
«Helias itaque orationem oravit ut non plueret, & non pluit annos tres & menfes fex.» — la vía que el tratado sí admite es la oración, y la ejemplifica con Elías y los tres años y seis meses sin lluvia. Lectura propuesta: *Helias itaque orationem oravit ut non plueret, et non pluit annos tres et menses sex*.
«Invocabo ^Domtnum , & dabttvoces> & pluviatj & fctetts& videbitis quia grande malum feceritis vobis» — el segundo ejemplo es Samuel, con truenos y lluvia obtenidos por invocación y no por arte. Lectura propuesta: *Invocabo Dominum, et dabit voces et pluvias, et scietis et videbitis quia grande malum feceritis vobis*.
«Domino non fupplicavit^ ut orando id obtineret.» — la fórmula con que separa las dos vías: no suplicó al Señor para obtenerlo orando. Lectura propuesta: *Domino non supplicavit, ut orando id obtineret*.
«quianecvirtutefua valnit, nec angelis malis imperare potuit* qtianquam nec eorum in hacrefir poteftas.» — cierra la posibilidad por los dos lados y añade la reserva: ni pudo por virtud suya ni pudo mandar a los ángeles malos, aunque tampoco de ellos es esa potestad. Lectura propuesta: *quia nec virtute sua valuit, nec angelis malis imperare potuit, quanquam nec eorum in hac re sit potestas*.
«XIII. Noftris quoque temporibus videmus aliquandOjColledismeflibus 8c vindemiis, pro» — el capítulo trece pasa del argumento escriturario a la observación del propio tiempo, con las mieses y las vendimias ya recogidas. Lectura propuesta: *Nostris quoque temporibus videmus aliquando, collectis messibus et vindemiis*.
«Etenim cum diabolus inventor mali , princeps & caput omnium malorum , accufator fratrum,» — nombra al diablo con sus títulos, inventor del mal y acusador de los hermanos, dentro del tramo donde discute el caso de Job. Lectura propuesta: *Etenim cum diabolus inventor mali, princeps et caput omnium malorum, accusator fratrum*.
«Sed diabolus vic"bus & confufus receflit ; fervus Domini vi&or & triumphans excrevit.» — el desenlace que da al caso de Job: el diablo se retiró vencido y confundido, y el siervo del Señor creció vencedor. Lectura propuesta: *Sed diabolus victus et confusus recessit; servus Domini victor et triumphans excrevit*.
«Ecce igitur opera Dei magna , quoj?um rationem nec ipfe beatus Iob tam fublimiiier , tam fubtiliter antea poterat admirari.» — cierra el tramo devolviendo el asunto a las obras de Dios, cuya razón ni el propio Job podía admirar antes tan alta ni tan sutilmente. Lectura propuesta: *Ecce igitur opera Dei magna, quorum rationem nec ipse beatus Iob tam sublimiter, tam subtiliter antea poterat admirari*.
«Dominus dicitfe ha*c praeparaffe in tempus hoftis , id eft, advindi&am.» — glosa el pasaje de Job sobre los tesoros del granizo diciendo que fueron preparados para el tiempo del enemigo, esto es, para el castigo. Lectura propuesta: *Dominus dicit se haec praeparasse in tempus hostis, id est, ad vindictam*.
«Dominus fe dicit pluvias patrem,& gelu de coelo fe generaffe confirmat.» — sigue la misma lectura de Job: el Señor se dice padre de las lluvias y afirma haber engendrado el hielo del cielo. Lectura propuesta: *Dominus se dicit pluviae patrem, et gelu de caelo se generasse confirmat*.
«Canonicum autem quem dicunt , fuis defenfofibus ( a quibus fe defendi credunt a tempe^ftae ) nullo prasdicante, nullo admonente, vel exlortante , fponte perfolvunt , diabolo inliciene.» — el tratado consigna el hecho económico que más le indigna: a los que creen que los defienden de la tempestad les pagan de propia voluntad lo que llaman el canónico, sin que nadie se lo predique ni se lo exija. Lectura propuesta: *Canonicum autem quem dicunt, suis defensoribus (a quibus se defendi credunt a tempestate) nullo praedicante, nullo admonente, vel exhortante, sponte persolvunt, diabolo inliciente*.
«Tres nafmque virtutes funt , fecundum [cripturas divinas , in quibus totus comprehenlitur cultus , per quas colitur Deus , id eft , Files , Spes , Caritas.» — reconduce el asunto al culto por la vía de las tres virtudes en que dice que se comprende entero, fe, esperanza y caridad. Lectura propuesta: *Tres namque virtutes sunt, secundum scripturas divinas, in quibus totus comprehenditur cultus, per quas colitur Deus, id est, Fides, Spes, Caritas*.
«Quicunque igitur fidem 8c jpem fuam partitus fuerit , ut ex parte credat in Deum , ex parte credat hominum elle quae Dei pnt , & ex paf te fperet in Deo , ex parte autem beret in homine, hujus profedto fidem & fpem jivifam non accipit Deus;» — aquí está el nervio del reproche, que no es de superstición sino de reparto: quien divide su fe y su esperanza entre Dios y los hombres, esa fe dividida no la recibe Dios. Lectura propuesta: *Quicunque igitur fidem et spem suam partitus fuerit, ut ex parte credat in Deum, ex parte credat hominum esse quae Dei sunt, et ex parte speret in Deo, ex parte autem speret in homine, hujus profecto fidem et spem divisam non accipit Deus*.
«Recordari idignamini litteraruin veftrarum , quas tuncadyersum nos noviflime dediftis ; & cognofcite contra qua; crimina nunc refpondere curamus,» — el escrito contra las objeciones del abad Fredegiso arranca recordando a los destinatarios su propia carta y anunciando de qué cargos responde. Lectura propuesta: *Recordari dignamini litterarum vestrarum, quas tunc adversum nos novissime dedistis; et cognoscite contra quae crimina nunc respondere curamus*.
«Sed quia compendtj caufa, ^auca ex flurimis fummatim attingere libutt.» — declara el criterio de extensión de su respuesta: por brevedad, tocar sumariamente unas pocas cosas de muchas. Lectura propuesta: *Sed quia compendii causa, pauca ex plurimis summatim attingere libuit*.
«Quarr fententiam utveram non efse oftendere videamini, probatis Dominum Iefum Chriftum ver< humilem fuifse, & dicitis: Qttia vere httmilk erat fecnndum nos 3 abjeUa de fe fentit , & errajft fe non dttbitavit.» — cita la frase de sus contrincantes en la que dicen que el Señor, siendo verdaderamente humilde, sintió cosas bajas de sí y no dudó de haberse equivocado. La voz de la cláusula citada es de ellos. Lectura propuesta: *Quam sententiam ut veram non esse ostendere videamini, probatis Dominum Iesum Christum vere humilem fuisse, et dicitis: Quia vere humilis erat secundum nos, abjecta de se sentit, et errasse se non dubitavit*.
«Illa namque humilitas , qua Dominus nofter Iefus PW%'- *• Chriftus, cum in forma Dei Patris efset, femetipfum exinanivit ut formam ferviacciperet, inclinatio fuit miferationis , non evacuatio poteftatis ; qui etfi abjecta paftionis pertulit , tamen Deo Patri aequalem fe efse innotuit.» — la respuesta se juega en una distinción: aquel anonadamiento fue inclinación de misericordia, no vaciamiento de potestad. Lectura propuesta: *Illa namque humilitas, qua Dominus noster Iesus Christus, cum in forma Dei Patris esset, semetipsum exinanivit ut formam servi acciperet, inclinatio fuit miserationis, non evacuatio potestatis; qui etsi abjecta passionis pertulit, tamen Deo Patri aequalem se esse innotuit*.
«affirmare tamen audemus , quia qui hanc ratiocinationem veram efse negat , necdum cognovit» — marca el grado de su propia afirmación con un verbo de atrevimiento, no de certeza: se atreve a afirmar que quien niega ese razonamiento aún no ha conocido. Lectura propuesta: *affirmare tamen audemus, quia qui hanc ratiocinationem veram esse negat, necdum cognovit*.
«Scripturse eft verbis condefcendere humanis, quatinus vim ineffabilis rei humano more loquens , ad notitiam hominum dcduceret, &c» — sostiene que es propio de la Escritura condescender a las palabras humanas, hablando al modo de los hombres para llevar a su conocimiento la fuerza de lo inefable. Lectura propuesta: *Scripturae est verbis condescendere humanis, quatenus vim ineffabilis rei humano more loquens, ad notitiam hominum deduceret*.
«Et ita hoc ad noftram fumpfimus defenfionem, ut ficut illos , qui poterant, fi voluifsent , omnia fecundum difciplinam grammaticam proferre, fed ut nobis condefcenderent , & fimplicitatem veritatis non defererent, non funt veriti aliqua contra eandem difciplinam loqui , reprehendere nullus debet,» — de ahí saca su defensa contra el reproche gramatical: a quienes pudiendo hablar según la disciplina prefirieron condescender sin abandonar la simplicidad de la verdad, nadie debe reprenderlos. Lectura propuesta: *Et ita hoc ad nostram sumpsimus defensionem, ut sicut illos, qui poterant, si voluissent, omnia secundum disciplinam grammaticam proferre, sed ut nobis condescenderent, et simplicitatem veritatis non desererent, non sunt veriti aliqua contra eandem disciplinam loqui, reprehendere nullus debet*.
«Quia ficut illi laudandi funt iri verbis contra grammaticam prolatis , ita nos tolerandi : quia illi divites ih verbis , ficut voluerunt , dixerunt -y nos vero pauperes ,» — la petición se formula con una asimetría declarada: a aquéllos hay que alabarlos y a los suyos solo tolerarlos, porque aquéllos eran ricos en palabras y ellos son pobres. Lectura propuesta: *Quia sicut illi laudandi sunt in verbis contra grammaticam prolatis, ita nos tolerandi: quia illi divites in verbis, sicut voluerunt, dixerunt; nos vero pauperes*.
«Fueruntprasterea aliqui venerandi 8c catholici interpreces Latini , qui Septuaginta editionemin Latinum tranftulerunt eloquium.» — abre el tramo sobre los traductores consignando que hubo intérpretes latinos venerables y católicos que vertieron al latín la edición de los Setenta. Lectura propuesta: *Fuerunt praeterea aliqui venerandi et catholici interpretes Latini, qui Septuaginta editionem in Latinum transtulerunt eloquium*.
«Hierony mus Prefbyter reprehendit in illis utique praefationibus qtias praepoiuit libris quos de Graeco in Latinum aut tranftulit , aut emendavit ;» — apoya su punto en que el propio Jerónimo hizo reparos en los prólogos que antepuso a los libros que tradujo o enmendó del griego. Lectura propuesta: *Hieronymus Presbyter reprehendit in illis utique praefationibus quas praeposuit libris quos de Graeco in Latinum aut transtulit, aut emendavit*.
«ficut in illa pra?fatione quam juxta Gra?- cam emendationem ih libro beati Iob fecit , afferens qttod iderri liber apud Latinos ita erat decurtatUSj conrofufque, ut fceditatem fuam publice legentibus oftenderet.» — trae el caso concreto del prólogo al libro de Job, donde se dice que entre los latinos estaba tan mutilado y roído que mostraba su fealdad a los que lo leían en público. Lectura propuesta: *sicut in illa praefatione quam juxta Graecam emendationem in libro beati Iob fecit, asserens quod idem liber apud Latinos ita erat decurtatus, corrosusque, ut foeditatem suam publice legentibus ostenderet*.
«X. Hxc de interpretibusidcircoitadieimus, quia magiftri fpeciales non omnes asqualiter receperunt , aut indifferenter laudaveiunt , ficut vos facere videmini , neque omnibus arqualiter fidem adhibuerunt.» — declara para qué trae todo eso: los maestros no recibieron por igual a todos los intérpretes ni les dieron a todos el mismo crédito. Lectura propuesta: *Haec de interpretibus idcirco ita dicimus, quia magistri speciales non omnes aequaliter receperunt, aut indifferenter laudaverunt, sicut vos facere videmini, neque omnibus aequaliter fidem adhibuerunt*.
«jQuod genm litterarum , id efl, expofitionnm, non cum credendi necejfitate , fed cum judwandt libertate legendum efi.» — cita la regla de lectura que separa Escritura y exposición: ese género de escritos se ha de leer no con necesidad de creer sino con libertad de juzgar. Lectura propuesta: *Quod genus litterarum, id est, expositionum, non cum credendi necessitate, sed cum judicandi libertate legendum est*.
«Theffd s mam -^poflolus tradtdit dicens , Spiritum nolite exttnguere 3 prophetias nolite ffernere , omnta autem probate > quod bonum efl tenete , ab omni fpeaemala abfltnetevos.» — apoya esa libertad de juicio en el precepto paulino de examinarlo todo y retener lo bueno. Lectura propuesta: *quam Apostolus tradidit dicens: Spiritum nolite exstinguere, prophetias nolite spernere, omnia autem probate, quod bonum est tenete, ab omni specie mala abstinete vos*.
«Bonum eft recordarM verborum Domini , quibus ait : Nonne fi retlel cjfieras , & non relle dtjudtcas , peccafit ?» — cierra el capítulo con la palabra del Génesis sobre ofrecer bien y no discernir bien. Lectura propuesta: *Bonum est recordari verborum Domini, quibus ait: Nonne si recte offeras, et non recte dijudicas, peccasti?*
«Turpe efi emm credere Sprnum fanElum > qui cmmum gentitim linguas mentibm Apofiolorum inftid.it> rufiicitatem pottits per eos quam nobihtatem unmfcujuf- <$ue lingw locutum ejfa Harc qua intentione di-» — cita la sentencia sobre el Espíritu que infundió las lenguas de todos los pueblos en las mentes de los apóstoles, contra la idea de que hablara por ellos rusticidad y no nobleza de cada lengua. Lectura propuesta: *Turpe est enim credere Spiritum sanctum, qui omnium gentium linguas mentibus Apostolorum infudit, rusticitatem potius per eos quam nobilitatem uniuscujusque linguae locutum esse*.
«Quod fi itaeft, ideft,tali intentione ifta dicitis ; quid ad hasc refpondere poftumus , nifi Ipfe occultorum cognitor , tcordium teftis, fcrutator renum, omnipotens Deusvideat, & audiat.» — cierra la respuesta remitiendo la intención del adversario a quien conoce lo oculto, y con ello declara el límite de lo que él puede juzgar. Lectura propuesta: *Quod si ita est, id est, tali intentione ista dicitis; quid ad haec respondere possumus, nisi Ipse occultorum cognitor, cordium testis, scrutator renum, omnipotens Deus videat, et audiat*.
«Numquid & hoc %i~ tium , gracilitatem fcilicet vocis , & linguas impeditionem , Spiritui fandto tribuetis ?» — en el libro contra Fredegiso lleva al absurdo la tesis contraria preguntando si también se atribuirá al Espíritu la delgadez de la voz y el impedimento de la lengua. Lectura propuesta: *Numquid et hoc vitium, gracilitatem scilicet vocis, et linguae impeditionem, Spiritui sancto tribuetis?*
«Nam illi majeftatem divinx loquutionis admirantes , fedrem ineffabilem fando non explicantes , opprefli gloria in laude ejus fuccubuerunt , ciim magis admirando fufficerent , quam loquendo.» — describe una reacción ante lo inefable que le sirve de modelo: bastaban más admirando que hablando. Lectura propuesta: *Nam illi majestatem divinae locutionis admirantes, sed rem ineffabilem fando non explicantes, oppressi gloria in laude ejus succubuerunt, cum magis admirando sufficerent, quam loquendo*.
«Sed tamen ipfae ceterae epiftcJ lae , licet in fermone minus ab illa aliquid habe re videantur , tamen iri arcanis fenfibus , fecrej tis myfteriis, ac figuris locutionum, in quibd omnem fapientiam hujus mundi incomparabj liter fuperant , minoris virtutis non funt.» — concede lo que la comparación tiene de cierto y le pone su límite: aunque en el estilo parezcan menos, no son de menor virtud en los sentidos arcanos y las figuras. Lectura propuesta: *Sed tamen ipsae ceterae epistolae, licet in sermone minus ab illa aliquid habere videantur, tamen in arcanis sensibus, secretis mysteriis, ac figuris locutionum, in quibus omnem sapientiam hujus mundi incomparabiliter superant, minoris virtutis non sunt*.
«Sed nos hoc reprehendimus quod vos de animabus corporibus infundendis dixiftis» — señala con precisión qué es lo que objeta en la doctrina del adversario sobre las almas infundidas en los cuerpos. Lectura propuesta: *Sed nos hoc reprehendimus quod vos de animabus corporibus infundendis dixistis*.
«Sed cum dicitis eas pervenire , non ipfis eas corporibus creatas creditis,fed lon* ge alicubi.» — precisa la posición contraria que discute: al decir que las almas llegan, no las creen creadas en esos mismos cuerpos, sino lejos, en alguna parte. Lectura propuesta: *Sed cum dicitis eas pervenire, non ipsis eas corporibus creatas creditis, sed longe alicubi*.
«Sed de hoc fit ut vuL tis , tantum ut cujufcunque teftimonium cum Auguftino altercantis tanquam ejufdem Auguftini non nobis opponatis.» — se abstiene de zanjar el punto y solo pone una condición de método: que no le opongan como de Agustín el testimonio de quien discute con Agustín. Lectura propuesta: *Sed de hoc sit ut vultis, tantum ut cujuscunque testimonium cum Augustino altercantis tanquam ejusdem Augustini non nobis opponatis*.
«Attamen non ficut vos vultis , ut Deus ipfe veritas non fit,» — marca el punto donde no cede: no como quieren ellos, que Dios mismo no sea la verdad. Lectura propuesta: *Attamen non sicut vos vultis, ut Deus ipse veritas non sit*.
«Ecce & hicChriftus dicitur, qui non- ; dum erat hoc quod e{fe ccepit, ci\m femetipfum exinanivit , id eft , homo.» — sostiene que el nombre de Cristo se aplica ya a quien todavía no era lo que empezó a ser al anonadarse, esto es, hombre. Lectura propuesta: *Ecce et hic Christus dicitur, qui nondum erat hoc quod esse coepit, cum semetipsum exinanivit, id est, homo*.
«Ecce Apoftolus docet gentes fine Chrifto fuifle illo tempore , quando promiffionis fpem habebat Ifrael.» — apoya la cronología en el Apóstol: las naciones estuvieron sin Cristo en el tiempo en que Israel tenía la esperanza de la promesa. Lectura propuesta: *Ecce Apostolus docet gentes sine Christo fuisse illo tempore, quando promissionis spem habebat Israel*.
«Sed nos de Patriarchis interrogamus, quomodo eos creditis fine vifibili chrifmate , abfque aqua baptifmatis , fed unctos invifibili» — devuelve la pregunta sobre los patriarcas: cómo los creen ungidos sin crisma visible y sin agua de bautismo, con unción invisible. Lectura propuesta: *Sed nos de Patriarchis interrogamus, quomodo eos creditis sine visibili chrismate, absque aqua baptismatis, sed unctos invisibili*.
«Nam quod Reges & Pontifices ungebantur , non aliter , nifi uno dccedente ,» — introduce el dato de régimen que usa como argumento: reyes y pontífices no se ungían sino al morir uno de ellos. Lectura propuesta: *Nam quod Reges et Pontifices ungebantur, non aliter, nisi uno decedente*.
«Nihil omnino difFert aliud inter illos & nos, nifi quia facramenta falutis qax per mediatorem operata funt propter nos & propter il» — la fórmula con que junta a los antiguos y a los presentes: nada difiere entre ellos y nosotros sino la posición respecto de los sacramentos obrados por el mediador. Lectura propuesta: *Nihil omnino differt aliud inter illos et nos, nisi quia sacramenta salutis quae per mediatorem operata sunt propter nos et propter illos*.
«Chriftianum intelligitur ; fciat fandtos Do&ores ita intellexifte , ut novum dicatur, propterea» — explica en qué sentido los doctores llaman nuevo a lo cristiano, y lo hace remitiendo a su lectura, no a la propia. Lectura propuesta: *Christianum intelligitur; sciat sanctos Doctores ita intellexisse, ut novum dicatur, propterea*.
«Siquidem Abraham vidit diem Chrifti , Sc lartatus eft ;» — remata el argumento de la continuidad con la palabra evangélica de que Abraham vio el día de Cristo y se alegró. Lectura propuesta: *Siquidem Abraham vidit diem Christi, et laetatus est*.
«Quod & iili 8c omnes deinceps ecclefiaftici re&ores omni fide & conftantia obfervantes , non folum fervos quorumlibet hominum, verum etiam conjuges &foboles Imperatorum & Confulumr, 8c pradicando ad fidem convertere, & converfos nullius expectata licentia baptizare minime dubitarunt*» — la epístola a los próceres del palacio argumenta desde el precedente eclesiástico: bautizaban sin esperar licencia de nadie, y no solo a siervos, sino a esposas e hijos de emperadores y cónsules. Lectura propuesta: *Quod et illi et omnes deinceps ecclesiastici rectores omni fide et constantia observantes, non solum servos quorumlibet hominum, verum etiam conjuges et soboles Imperatorum et Consulum, et praedicando ad fidem convertere, et conversos nullius exspectata licentia baptizare minime dubitarunt*.
«Legimus namquein fine epiftolae ad Philippenfes ita : Salutantvos omnes fanbli 3maxime autem quide (.'afaris domo funt.» — apoya ese precedente en el saludo final de la epístola a los filipenses, con los santos de la casa del césar. Lectura propuesta: *Legimus namque in fine epistolae ad Philippenses ita: Salutant vos omnes sancti, maxime autem qui de Caesaris domo sunt*.
«Si ergo, ut iftis exemplis manifeftiflime comprobatur , voluntas Dei Salvatoris noftri eft omnes homines falvos fieri , & ad agnitionem veritatis venire , 8c per unum mediatorem Dei & hominum, qui dedit femetipfum redem* ptionem pro omnibus, reconciliari ;» — funda la conclusión en la voluntad salvífica universal, que todos los hombres se salven y lleguen al conocimiento de la verdad. Lectura propuesta: *Si ergo, ut istis exemplis manifestissime comprobatur, voluntas Dei Salvatoris nostri est omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire, et per unum mediatorem Dei et hominum, qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus, reconciliari*.
«Et licet peccatis exigentibus , jufHfsimo 8c occultifsimo eius judicio , alij diverfis honoribus fublimati , alij fervitutis jugo deprefsi funt , ita tamen a fervis corporale minifterium dominis exhiberi ordinaverit , ut interiorem hominem ad imaginem fuam conditum , nulli hominum, nulli angelorum, nulli omnino creaturas , fed» — consigna la desigualdad de condiciones como hecho y a la vez le pone un tope: el ministerio corporal se debe a los señores, pero el hombre interior no se debe a ningún hombre ni ángel ni criatura. Lectura propuesta: *Et licet peccatis exigentibus, justissimo et occultissimo ejus judicio, alii diversis honoribus sublimati, alii servitutis jugo depressi sunt, ita tamen a servis corporale ministerium dominis exhiberi ordinaverit, ut interiorem hominem ad imaginem suam conditum, nulli hominum, nulli angelorum, nulli omnino creaturae*.
«Si enim Praeceptum illud obfervamus , negle&is ecclefiafticis regulis , Deum ofFendimus j fi has fequimur, Imperatoris indignationem veremur jmaxime cum magifter infidelium Iudasorum inceifanter nobis comminetur» — plantea a los próceres su conflicto en términos de disyuntiva: observar el precepto imperial ofende a Dios, seguir las reglas eclesiásticas expone a la indignación del emperador. Lectura propuesta: *Si enim Praeceptum illud observamus, neglectis ecclesiasticis regulis, Deum offendimus; si has sequimur, Imperatoris indignationem veremur*.
«Quifnam ita ftultus eft qui nefciat & vifibiliter & invifibiliter omnipotentem Deum flagellare homines ad eruditionem Sc converfionem; non foliim per homines , fedetiam per beftias, & per minutiflima & viliflima quasque animantia?» — en la carta a Bartolomé sostiene que Dios azota a los hombres para su enseñanza visible e invisiblemente, y no solo por hombres, sino por bestias y por los animales más menudos. Lectura propuesta: *Quisnam ita stultus est qui nesciat et visibiliter et invisibiliter omnipotentem Deum flagellare homines ad eruditionem et conversionem; non solum per homines, sed etiam per bestias, et per minutissima et vilissima quaeque animantia?*
«Sed licet percuffor perculferit, perculforem tamen hahens in poteftate tet:gifle dicitur , non folum in corpore, verum enam in amiffionc rerum -} ficutidem iterum ait:» — precisa la atribución de la desgracia: aunque el que hiere hiera, se dice que tocó quien tiene en su potestad al que hiere. Lectura propuesta: *Sed licet percussor percusserit, percussorem tamen habens in potestate tetigisse dicitur, non solum in corpore, verum etiam in amissione rerum*.
«Et unum quidem illud eft , quod utrum correptio , an infirmitas, velpotius virtus dicenda fit , nefcimus.» — declara abiertamente lo que no sabe: si aquello ha de llamarse corrección, enfermedad o más bien virtud. Lectura propuesta: *Et unum quidem illud est, quod utrum correptio, an infirmitas, vel potius virtus dicenda sit, nescimus*.
«Novit enim s. leo Sem. diabolus , ut ait beatus Leo , quem mcerore Domlfat'V' ^e*c*at 3 qu^111 fallat gaudio , quem metu opprimat , quem admiratione feducat.» — cita a León Magno para describir el reparto de tácticas del diablo, que sabe a quién abatir con tristeza, a quién engañar con alegría, a quién oprimir con miedo y a quién seducir con admiración. Lectura propuesta: *Novit enim diabolus, ut ait beatus Leo, quem maerore dejiciat, quem fallat gaudio, quem metu opprimat, quem admiratione seducat*.
«Qui femper nocendi cupidus eft , &c cum id fe oftendit quod eft , & cum fe transfigurat in angelum lucis , &c veluti quaedam fanitatum figna demonftrat.» — completa la descripción con el motivo por el que los signos no bastan: se transfigura en ángel de luz y muestra como señales de curación. Lectura propuesta: *Qui semper nocendi cupidus est, et cum id se ostendit quod est, et cum se transfigurat in angelum lucis, et veluti quaedam sanitatum signa demonstrat*.
«Inlibro quoque Ecclefraftici legitur : Sunt jf>i- £cc!u rittu cjtti advindiSlam creati funt, & tn furore ftto confirmaverunt tormenta fua.» — cita el Eclesiástico sobre espíritus creados para el castigo, que en su furor afirmaron sus tormentos. Lectura propuesta: *In libro quoque Ecclesiastici legitur: Sunt spiritus qui ad vindictam creati sunt, et in furore suo confirmaverunt tormenta sua*.
«Vnde Sc 111 libro Tobia? de Sara filia Raguelis legitur quod Te6ije h tradita fuerat feptem viris , 8c dasmonium nomine Afmodeus occiderat eos , mox ut» — trae el caso de Sara, hija de Raguel, y del demonio de nombre Asmodeo que mataba a sus maridos. Lectura propuesta: *Unde et in libro Tobiae de Sara filia Raguelis legitur quod tradita fuerat septem viris, et daemonium nomine Asmodeus occiderat eos*.
«I X. Quod autem etiam iinpij Sc fideles malignis interdum tradantur fpiritibus ad percutienduip , hiftoria beati Iob luce clarius manifeftat :» — formula la tesis del capítulo, que también los fieles son entregados a veces a los espíritus malignos para ser golpeados, y la apoya en la historia de Job. Lectura propuesta: *Quod autem etiam impii et fideles malignis interdum tradantur spiritibus ad percutiendum, historia beati Iob luce clarius manifestat*.
«io4 S. AcobArdi Epistoia ad verticem ejm. Infirmitates quoque & languores , quibus pij vel impij multo tempore affiiguntur , per malos angelos inrogari Dominus oftendit in Evangelio» — la cita arrastra el encabezado corrido que la nombra epístola de Agobardo, y sostiene que las enfermedades duraderas son infligidas por ángeles malos. Lectura propuesta: *Infirmitates quoque et languores, quibus pii vel impii multo tempore affliguntur, per malos angelos irrogari Dominus ostendit in Evangelio*.
«Hanc autem filiam tAbrahat, , quam alltgavit Satanas 3 ecce otlodecim annis non oportuit folvt a» — apoya lo anterior en el pasaje evangélico de la hija de Abraham a quien Satanás tuvo atada dieciocho años. Lectura propuesta: *Hanc autem filiam Abrahae, quam alligavit Satanas, ecce octodecim annis non oportuit solvi*.
«Noverit namque prudentia veftra , in iftis regionibus , quibus nos vicini fumus , intantam fecuritatem venilfeimpietatem , ut pene nitllus inveniatur qiii juftitiam diligat , ab injuftitiaque recedat, nifi cujus divina infpiratio mentem tangit , &c deducit voluntatem , ita ut gra-i tuitum putetur , ubicunque bomtatis veftigia confpiciuntur.» — en la carta a Matfredo describe el estado de su región en términos de impunidad, hasta el punto de que la bondad, donde se ve, parece gratuita. Lectura propuesta: *Noverit namque prudentia vestra, in istis regionibus, quibus nos vicini sumus, in tantam securitatem venisse impietatem, ut pene nullus inveniatur qui justitiam diligat, ab injustitiaque recedat, nisi cujus divina inspiratio mentem tangit, et deducit voluntatem, ita ut gratuitum putetur, ubicunque bonitatis vestigia conspiciuntur*.
«Quievit timor Regum & Legurw in multis ; adeo ut plerique in praefenti neminem timendum putent , reputantes apud femetipfos,& dicentes in cordibus fuis : Si querela de mead Palatium venerit, caufa ad Caufidicos dirigetur.» — pone en boca de los infractores su cálculo, que si la queja llega al palacio la causa acabará en manos de los abogados. Lectura propuesta: *Quievit timor Regum et Legum in multis; adeo ut plerique in praesenti neminem timendum putent, reputantes apud semetipsos, et dicentes in cordibus suis: Si querela de me ad Palatium venerit, causa ad Causidicos dirigetur*.
«Sed neque nominatim perfo-1 nas exprimere debeo,quibus emendatione mut-j ta opus eft , ne accufator videar , quod non eftj officij mei ; fed cupio vos ita efTe follicitum , fi J cut ftudiofiilimum Dei miniftrum , & confen^ taneum boni Imperatoris adjutorem , qui an utroque Domino dignus & fidelis inventusJ» — declara por qué no da nombres, y con ello el límite que se pone: no debe expresar personas para no parecer acusador, que no es cosa de su oficio. Lectura propuesta: *Sed neque nominatim personas exprimere debeo, quibus emendatione multa opus est, ne accusator videar, quod non est officii mei; sed cupio vos ita esse sollicitum, sicut studiosissimum Dei ministrum, et consentaneum boni Imperatoris adjutorem*.
«Et atidivi vocem magnam de throno dtcentem : Ecce tabernacttlttm Det cttm homtmbm , & habt* tabit cttm eis. Et ipft popttltts ejus erttnt , & ippt» — en la carta a los de Lyon abre el tramo eclesiológico con la visión del Apocalipsis del tabernáculo de Dios con los hombres. Lectura propuesta: *Et audivi vocem magnam de throno dicentem: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis. Et ipsi populus ejus erunt*.
«Dicit enim ipfi uxori & forori fuas: Cant.4- Vulnerafit cor meum , foror mea fponfa, vulnerafii cormeum tn uno oculorum tuorum, in uno crine colli tui.» — lee el Cantar como diálogo entre el esposo y la Iglesia, con la herida del corazón por un solo ojo y un solo cabello del cuello. Lectura propuesta: *Dicit enim ipsi uxori et sorori suae: Vulnerasti cor meum, soror mea sponsa, vulnerasti cor meum in uno oculorum tuorum, in uno crine colli tui*.
«Et illa refpondit : Ego murus , & ubera mea turris , ex quofatta fum coram eo quaft pacem repertens.» — sigue la lectura del Cantar con la respuesta de la esposa, muro y torre, hecha ante él como quien halla la paz. Lectura propuesta: *Et illa respondit: Ego murus, et ubera mea turris, ex quo facta sum coram eo quasi pacem reperiens*.
«V. Iilud quoque non miniis mirum , quod ancilla & amica etiam mater Domini fui elfe M*uh. 11. poteft illo modo quo Dominus ait : Qwcmque enimfecerit volnntatem patrismei, qm in ccelis efi, ipfe memfrater &foror&materefi.» — el capítulo quinto suma a la serie de títulos de la Iglesia el de madre, apoyado en la palabra evangélica sobre quien hace la voluntad del Padre. Lectura propuesta: *Illud quoque non minus mirum, quod ancilla et amica etiam mater Domini sui esse potest illo modo quo Dominus ait: Quicumque enim fecerit voluntatem patris mei, qui in caelis est, ipse meus frater et soror et mater est*.
«Quia videlicet hanc unitatem fpiritus Chrifti facit, VIII. Hcxc funt» — cierra la serie remitiendo la unidad al Espíritu de Cristo como su causa. Lectura propuesta: *Quia videlicet hanc unitatem spiritus Christi facit*.
«ficut Dominus per Prophetam deteftatur, dicens : Va qui confurgttis mane ad ebrietatem Jitlandam , & potandum ufque a4 ivefperam, ut vino aftuetis.» — cita el ay profético contra los que madrugan para la embriaguez y beben hasta la tarde. Lectura propuesta: *sicut Dominus per Prophetam detestatur, dicens: Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperam, ut vino aestuetis*.
«Nullus ergo ex his dux populi Dei elle debet j ne quasrentes regna cceleftia in foveam demergat, ubi ipfe judicio Dei demerfus eft , ficut Dominus ad beaitb 40.» — deriva de ahí una inhabilitación: ninguno de ésos debe ser guía del pueblo de Dios, para no hundir en el hoyo a quienes buscan el reino. Lectura propuesta: *Nullus ergo ex his dux populi Dei esse debet, ne quaerentes regna caelestia in foveam demergat, ubi ipse judicio Dei demersus est*.
«Paulus Apoftolus: Non emm fumus ficutflurimi , adulterantesverbum f>ei,fed ex finceritate* [ficut ex Deo , coram Deo , in Chrifio loquimur.» — cita a Pablo sobre no adulterar la palabra de Dios, sino hablar con sinceridad delante de Dios. Lectura propuesta: *Paulus Apostolus: Non enim sumus sicut plurimi, adulterantes verbum Dei, sed ex sinceritate, sicut ex Deo, coram Deo, in Christo loquimur*.
«Sicut enim adulter non quaerit fructum prolis , fed tantum utfuae voluntati faciat , &libidinem impleat:» — explica la metáfora del adulterio aplicada a la predicación: el adúltero no busca fruto de prole sino cumplir su propia voluntad. Lectura propuesta: *Sicut enim adulter non quaerit fructum prolis, sed tantum ut suae voluntati faciat, et libidinem impleat*.
«pit dicens : Tafce agnos meos , inquit , non tuos, &idcirco mihl, non tibi.» — glosa el mandato evangélico de apacentar señalando de quién son las ovejas: mis corderos, no los tuyos, y por tanto para mí, no para ti. Lectura propuesta: *dicens: Pasce agnos meos, inquit, non tuos, et idcirco mihi, non tibi*.
«Propheta deplorat dicens : Propterea capuvns duttus eft popultts metts , qmanon habuit fcientiam» — cita el lamento profético que atribuye el cautiverio del pueblo a su falta de ciencia. Lectura propuesta: *Propheta deplorat dicens: Propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam*.
«Non habebis deos ahenos tn confpeflu meo.» — el libro sobre las imágenes arranca por el precepto del decálogo que prohíbe tener dioses ajenos. Lectura propuesta: *Non habebis deos alienos in conspectu meo*.
«Non facies tibi fculpttle , nec fimtlitudinem omnium qui in ccelo funt defuper» — encadena el segundo precepto, que prohíbe hacerse escultura ni semejanza de cuanto hay arriba en el cielo. Lectura propuesta: *Non facies tibi sculptile, nec similitudinem omnium quae in caelo sunt desuper*.
«Verbo Dei , non facto, fed per quod fa- „ cta funt omnia. Nec tamen ob hoc mediatoi» — dentro del libro sobre las imágenes distingue al Verbo de lo hecho: no es cosa hecha, sino aquello por lo que todo fue hecho. Lectura propuesta: *Verbo Dei, non facto, sed per quod facta sunt omnia. Nec tamen ob hoc mediator*; las comillas bajas del renglón son marca de cita del impreso.
«beatus 8c pacificus Deus , factus pac }, ticeps humanitatis noftras , compendium» — describe la mediación como participación: el Dios bienaventurado y pacífico hecho partícipe de nuestra humanidad. Lectura propuesta: *beatus et pacificus Deus, factus particeps humanitatis nostrae, compendium*.
«Ex honilia XXV. fanfti Gregorij Pabse fuper Evangelia , qualiter etiam^apud fanjftos Deus quaerendus fitt» — declara la procedencia de lo que copia, la homilía veinticinco de Gregorio sobre los evangelios, y el asunto, cómo ha de buscarse a Dios incluso en los santos. Lectura propuesta: *Ex homilia XXV. sancti Gregorii Papae super Evangelia, qualiter etiam apud sanctos Deus quaerendus sit*.
«Ergo , fratres cariflimi , fi vultis intelli^ „ gere , levate oculos ad iftum montem , id eft,» — el pasaje copiado exhorta a levantar los ojos a aquel monte, dentro de la lectura del salmo que el libro aplica al culto. Lectura propuesta: *Ergo, fratres carissimi, si vultis intelligere, levate oculos ad istum montem, id est*.
«dixit, Non fum ego Chrifm , ne quifquam in monte fpem ponens, caderet ab illo qui montes inluftrat.» — glosa la negativa del Bautista como precaución contra el desvío del culto: para que nadie, poniendo su esperanza en el monte, cayera de quien ilumina los montes. Lectura propuesta: *dixit: Non sum ego Christus, ne quisquam in monte spem ponens, caderet ab illo qui montes illustrat*.
«Nec contemnenda &abjicienda corpora defun&orumjuftorum ,quibus tanquam organis&vafis ad omnia bona opera fanctus ufus eft Spiritus.» — la reserva que acompaña a su crítica del culto: los cuerpos de los justos difuntos no han de ser despreciados ni arrojados, porque el Espíritu se sirvió de ellos como de instrumentos y vasos. Lectura propuesta: *Nec contemnenda et abjicienda corpora defunctorum justorum, quibus tanquam organis et vasis ad omnia bona opera sanctus usus est Spiritus*.
«Veruntamen ifta; au&oritates non hoc admonent , quod infit ullus cadaveribus fenfus ;» — acota inmediatamente esa reserva: aquellas autoridades no advierten que haya sentido alguno en los cadáveres. Lectura propuesta: *Verumtamen istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaveribus sensus*.
«Nec tamen martyribus templa , facer- [dotid , facra , & facrificia conftituimus : quoriiam non ipfi , fed Deus eorum nobis eft Deus.» — la fórmula que separa la memoria del culto: no se instituyen templos, sacerdocios ni sacrificios a los mártires, porque no ellos, sino su Dios, es Dios nuestro. Lectura propuesta: *Nec tamen martyribus templa, sacerdotia, sacra, et sacrificia constituimus: quoniam non ipsi, sed Deus eorum nobis est Deus*.
«Quaecunque igitur adlubentur religiofcrum obfequia in martyrumlilis , ornamenta funt memoriarum , non facra vel facrificia rnortuorum tanquam deorum.» — precisa qué son entonces los obsequios que se rinden en los lugares de los mártires: ornamentos de memorias, no ritos ni sacrificios a muertos como si fueran dioses. Lectura propuesta: *Quaecunque igitur adhibentur religiosorum obsequia in martyrum locis, ornamenta sunt memoriarum, non sacra vel sacrificia mortuorum tanquam deorum*.
«creatura rationalis vel intelle&ualis bonufh , ,> quo beata flt , nin* Deus.» — reduce el bien de la criatura racional a uno solo: no tiene otro bien por el que sea bienaventurada sino Dios. Lectura propuesta: *creaturae rationalis vel intellectualis bonum, quo beata sit, nisi Deus*.
«Nam tk ciira exaudiunt angeli, Deus exaudit ranquam in vero nec manufa&o templo fuo ,» — desplaza la atención del lugar al templo verdadero: cuando los ángeles escuchan, es Dios quien escucha como en su templo verdadero y no hecho por manos. Lectura propuesta: *Nam et cum exaudiunt angeli, Deus exaudit tanquam in vero nec manufacto templo suo*.
«X V. Quantum autem vifibilia noceant ad invifibilia capienda ,& quantum amor corporearum rerum , etiam bonarum , ad fpiritalia contemplanda , ipfe Dominus demonftrat ,» — el capítulo quince enuncia el punto que sostiene todo el libro, cuánto estorban las cosas visibles para captar las invisibles, y añade la acotación de que también las corpóreas buenas. Lectura propuesta: *Quantum autem visibilia noceant ad invisibilia capienda, et quantum amor corporearum rerum, etiam bonarum, ad spiritalia contemplanda, ipse Dominus demonstrat*.
«Denique Gedeon,qui, tefte angelo, virorum fi&8, fortiffimus extitit, &mortuus dicitur in fene- <5tute bona,» — introduce el caso de Gedeón, fortísimo según el testimonio del ángel y muerto en buena vejez, para lo que sigue sobre el efod. Lectura propuesta: *Denique Gedeon, qui, teste angelo, virorum fortissimus extitit, et mortuus dicitur in senectute bona*.
«Licet enim illehocin honorem De fecerit, tamen quia non in loco quem Dnminu! elegerat , fed in fua illud voluit ponere civitate quod utique lex vetuerat , non , ut putavit , ele» — la lección que saca del efod de Gedeón concede la intención y niega el resultado: aunque lo hizo en honor de Dios, lo puso en su propia ciudad y no en el lugar elegido, contra lo que la ley vedaba. Lectura propuesta: *Licet enim ille hoc in honorem Dei fecerit, tamen quia non in loco quem Dominus elegerat, sed in sua illud voluit ponere civitate quod utique lex vetuerat*.
«Denique Ecclefia Dei, qiue Catholicis de pa£| fione beati Polycarpi inter cetera de veneratic*!» — apoya su posición sobre la veneración en lo que la Iglesia tiene recibido acerca de la pasión de Policarpo. Lectura propuesta: *Denique Ecclesia Dei, quae Catholicis de passione beati Polycarpi inter cetera de veneratione*.
«Quod autem imagines Apoftolorum &c ipfius Domini ob amorem potius & recordationem , quam ob rpligionis honorem , aut aliquam venerationem , more gentilium , ab anti» — consigna la explicación que otros dan del uso antiguo de imágenes, por amor y recuerdo antes que por honor de religión, y la deja atribuida a ellos. Lectura propuesta: *Quod autem imagines Apostolorum et ipsius Domini ob amorem potius et recordationem, quam ob religionis honorem, aut aliquam venerationem, more gentilium, ab antiquis*.
«Si enim fandfcorum imagines hi qui daempnum cultum reliquerant venerari juberentur , puto quod videretur eis non tam idola re» — expone en condicional el riesgo pastoral que ve, y lo marca como parecer suyo con un yo pienso: a quienes dejaron el culto de los demonios, mandarles venerar imágenes les parecería no tanto abandonar los ídolos. Lectura propuesta: *Si enim sanctorum imagines hi qui daemonum cultum reliquerant venerari juberentur, puto quod videretur eis non tam idola relinquere*.
«Notandum fanc quia 3, funt qui putant lege Dei prohibitum , ne vel „ hominum vel quorumlibet animalium fivere- „ rum fimilitudines fculpamus , aut depingamus in Ecclefia , vel alio» — registra la posición extrema como de otros, los que piensan que la ley de Dios prohíbe esculpir o pintar semejanzas de hombres o animales en la iglesia. Lectura propuesta: *Notandum sane quia sunt qui putant lege Dei prohibitum, ne vel hominum vel quorumlibet animalium sive rerum similitudines sculpamus, aut depingamus in Ecclesia, vel alio*.
«Non habebis deos alienos coram me.» — vuelve al precepto del decálogo, ahora en la otra forma con que el impreso lo trae, delante de mí. Lectura propuesta: *Non habebis deos alienos coram me*.
«ideo quod imagines Apoftolorum de fua bafilica eraferat ob fuper- , ftitionem vulgi eas contra regulam fidei adorantis , ac non potius rationabili aucTroritate cjufmodi errorem correxit, pi&ura illaefa ad pofterorum memoriam permanente.» — el libro sobre las imágenes discute un precedente de borrado, y lo discute por el método: haber raspado las imágenes en vez de corregir el error con autoridad razonable dejando intacta la pintura. Lectura propuesta: *ideo quod imagines Apostolorum de sua basilica eraserat ob superstitionem vulgi eas contra regulam fidei adorantis, ac non potius rationabili auctoritate ejusmodi errorem correxit, pictura illaesa ad posterorum memoriam permanente*.
«ut ei fuam 8c uxoris fuas pi&u- Sev*r* ram tranfmitteret , ut hos , quos abfentes amabat , praefentes eo modo femper haberet.» — recoge un uso privado del retrato que no es culto: enviar la pintura propia y la de la esposa para tener presentes de ese modo a los que amaba ausentes. Lectura propuesta: *ut ei suam et uxoris suae picturam transmitteret, ut hos, quos absentes amabat, praesentes eo modo semper haberet*.
«Ex quibus manifefte colli_ ^itur , quia fi ferpentem ameum quem Deus fieri pra^cepit , quoniam errans populus taitquam idolum colere ccepit , Ezechias religiofus Rex cum magna pietatis laude contrivit ;» — el argumento central por analogía: la serpiente de bronce, mandada hacer por Dios, fue destruida con alabanza por Ezequías cuando el pueblo empezó a darle culto. Lectura propuesta: *Ex quibus manifeste colligitur, quia si serpentem aeneum quem Deus fieri praecepit, quoniam errans populus tanquam idolum colere coepit, Ezechias religiosus Rex cum magna pietatis laude contrivit*.
«Non ergo crea^- turae potius quam creatori ferviamus } nec evanefcamusincogitationibusnoftris.» — recoge la fórmula paulina con que resume el precepto, no servir a la criatura antes que al creador. Lectura propuesta: *Non ergo creaturae potius quam creatori serviamus, nec evanescamus in cogitationibus nostris*.
«Non ergo fumma quauamus in infimis , nec ipfis infimis inha?- reamus.» — la misma serie de preceptos, formulada como advertencia de altura: no buscar lo sumo en lo ínfimo ni adherirse a lo ínfimo. Lectura propuesta: *Non ergo summa quaeramus in infimis, nec ipsis infimis inhaereamus*.
«Item ipfe : Non fit nobis religio , cultus hominum mortuorum : quia» — copia de Agustín la cláusula que le sirve de regla: no sea religión para nosotros el culto de los hombres muertos. Lectura propuesta: *Item ipse: Non sit nobis religio, cultus hominum mortuorum*.
«Non fit nobis religio , humanorumoperum cultus. Meliores enim funt ipfi artifices , qui talia fabricantur , qnos tamen colerenondebemus.» — la segunda cláusula de la misma serie, con su razón: son mejores los artífices que fabrican tales cosas, y ni a ellos debemos darles culto. Lectura propuesta: *Non sit nobis religio, humanorum operum cultus. Meliores enim sunt ipsi artifices, qui talia fabricantur, quos tamen colere non debemus*.
«non fichabenturut tales quserant honores; fed illuma.nobiscolivolunt,quo inluminante laetantur meriti fui nos elfe confortes.» — la cláusula que salva a los santos del reproche: no están de modo que busquen tales honores, sino que quieren que se dé culto a aquel que los ilumina. Lectura propuesta: *non sic habentur ut tales quaerant honores; sed illum a nobis coli volunt, quo illuminante laetantur meriti sui nos esse consortes*.
«Nam fi ulla imago eflet adorandavel colenda, creatoris potiuseflet quam» — el argumento a fortiori: si alguna imagen hubiera de adorarse, sería antes la del creador. Lectura propuesta: *Nam si ulla imago esset adoranda vel colenda, creatoris potius esset quam*.
«Certe fi adorandi fuilTent homines , vivi magis quam pidfci , id eft , ubi fimilitudinem habent Dei, non ubi pecorum ,» — extiende el mismo giro a los hombres: si hubiera que adorar hombres, antes a los vivos que a los pintados, donde tienen semejanza de Dios y no de bestias. Lectura propuesta: *Certe si adorandi fuissent homines, vivi magis quam picti, id est, ubi similitudinem habent Dei, non ubi pecorum*.
«Nos autem mar* rt tyribus noitris non templa ficutdiis, fedme- rt morias ficut hominibus mortuis» — la distinción copiada de Agustín entre templos y memorias, que es la que el libro hace suya. Lectura propuesta: *Nos autem martyribus nostris non templa sicut diis, sed memorias sicut hominibus mortuis*.
«Ha&enus beatus Auguftinus. rt }£X X. Ha^c eft fincera religio , hic mos catholicus , haec» — cierra la larga transcripción diciendo hasta aquí Agustín, y recobra la voz propia para llamar a eso religión sincera y costumbre católica. Lectura propuesta: *Hactenus beatus Augustinus. Haec est sincera religio, hic mos catholicus*.
«Deum vero veneretur animus ; qui & fanctis fuis victoria* coronam , 8c nobis intercefllonis eorum tribuit adiutoria.» — la fórmula positiva del libro, que reserva la veneración a Dios y a la vez admite la intercesión de los santos como auxilio dado por él. Lectura propuesta: *Deum vero veneretur animus; qui et sanctis suis victoriae coronam, et nobis intercessionis eorum tribuit adjutoria*.
«Si autem hoc per tumultus po-Si pulares nonfinitur, plebes tamen admoneantur , ne illa loca frequentent» — atiende al límite práctico de su propuesta: si los tumultos populares no permiten hacerlo, al menos que se amoneste a la plebe para que no frecuente esos lugares. Lectura propuesta: *Si autem hoc per tumultus populares non sinitur, plebes tamen admoneantur, ne illa loca frequentent*.
«Quale vero hoc nomen fit , confequenter exponit : Vt i'n nomine Jefu omne ge~ nu flettatur , coelefiittm , terrefirium , & infernerum , & omnis hngua confiteatur qma Dominm Iefus Cknftus in gloria cfi Dei^Patris.» — cierra el argumento con el himno paulino del nombre sobre todo nombre, ante el que se dobla toda rodilla. Lectura propuesta: *Quale vero hoc nomen sit, consequenter exponit: Ut in nomine Iesu omne genu flectatur, caelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus Iesus Christus in gloria est Dei Patris*.
«Ignificavit mihi fidelis acveneranda di-O lectio tua , quod clari 8c honorati viri per Septimaniam & Provinciam confiftentes, de me inceflanter obtre&ando loquantur,» — otra carta del volumen arranca acusando recibo de una noticia sobre él mismo: que varones ilustres de Septimania y de la Provenza hablan de él denigrándolo sin descanso. Lectura propuesta: *Significavit mihi fidelis ac veneranda dilectio tua, quod clari et honorati viri per Septimaniam et Provinciam consistentes, de me incessanter obtrectando loquantur*; la mayúscula inicial de la carta va como capitular y por eso el OCR la desplaza.
«Quod ergo Deo au&ore ftatutum eft , nova necellitate , qua: tunc temporis nonaccidit , excufabilem facere non poteft violatorem : quia omnipotenti Deoomnia tempora omniaque volumina feculorum prxfentia funt , & ftantia j nequealiquid prneteriti poteft recordari, nec futurum aliquid expectare.» — el argumento contra la excusa de necesidad se apoya en la eternidad divina: para Dios todos los tiempos están presentes, de modo que la necesidad sobrevenida no excusa al violador de lo estatuido. Lectura propuesta: *Quod ergo Deo auctore statutum est, nova necessitate, quae tunc temporis non accidit, excusabilem facere non potest violatorem: quia omnipotenti Deo omnia tempora omniaque volumina saeculorum praesentia sunt, et stantia; neque aliquid praeteriti potest recordari, nec futurum aliquid exspectare*.
«Ex quo tempore acceptum & receptum eft non aliud eife agere cuiquam adversus canones quam adversusDeum, & adversus ejus univerfalem Ecclefiam ; neque fenfum eft unquam a quibufq; fidelibus,ut talia ftatuta abfque periculo religionis violarentur.» — equipara obrar contra los cánones con obrar contra Dios y contra su Iglesia universal, y lo presenta como algo recibido, no como tesis propia. Lectura propuesta: *Ex quo tempore acceptum et receptum est non aliud esse agere cuiquam adversus canones quam adversus Deum, et adversus ejus universalem Ecclesiam; neque sensum est unquam a quibusque fidelibus, ut talia statuta absque periculo religionis violarentur*.
«Sed e contrario, utaudio , ifti de quibus nobis fermo eft inchoatam difcordiam magnificant, 8c de concordia in confpe&u Domini Imperatoris nihil fe audifle vel intellexifle dicunt.» — declara la fuente de lo que refiere con un según oigo, y con ello marca el grado de la noticia. Lectura propuesta: *Sed e contrario, ut audio, isti de quibus nobis sermo est inchoatam discordiam magnificant, et de concordia in conspectu Domini Imperatoris nihil se audisse vel intellexisse dicunt*.
«Verum quia in his neminem illorum aut mitigare poflumUs , aut exafperare volumus 5 dimittamus caufam Deo, quiomnia difpenfat , & ei cui commifla funt ad regendum, ut faciat quod Deo infpirante eventus rerum tulerit.» — se abstiene expresamente de intervenir y remite la causa a Dios y a quien tiene encomendado el gobierno. Lectura propuesta: *Verum quia in his neminem illorum aut mitigare possumus, aut exasperare volumus; dimittamus causam Deo, qui omnia dispensat, et ei cui commissa sunt ad regendum, ut faciat quod Deo inspirante eventus rerum tulerit*.
«Licet indignum duCatur nos melioribus infinuare quid fentiendum fit de difpenfatione ecclefiafticarum rerum , neque a talibus quales nos fumus , id potentes feculi inquirendum putent j tamen quia inter tales converfamur ut velimus nolimus , crebro de hoc audiamus &c loquamur , re&e , ut puto , tibi , frater cariflime , vifum eft ut de facris libris 8c cano-* nibus au&oritatem fumentes, pariterqueexemplafanctorum ad medium deducentes ,humanoi errores , qui fummopere vitandi funt , ca» — el escrito sobre la dispensación de los bienes eclesiásticos declara su ocasión y su método, tomar la autoridad de los libros sagrados y de los cánones y aducir ejemplos de los santos, y lo hace precedido de una fórmula de indignidad. Lectura propuesta: *Licet indignum ducatur nos melioribus insinuare quid sentiendum sit de dispensatione ecclesiasticarum rerum, neque a talibus quales nos sumus, id potentes saeculi inquirendum putent; tamen quia inter tales conversamur ut velimus nolimus, crebro de hoc audiamus et loquamur, recte, ut puto, tibi, frater carissime, visum est ut de sacris libris et canonibus auctoritatem sumentes, pariterque exempla sanctorum ad medium deducentes, humanos errores, qui summopere vitandi sunt*.
«Notum eft cuncTiis Scripturas Iegentibus , ab initio humani seneris Sacerdotes fuif.» — abre el recorrido histórico del escrito con lo que da por sabido de quien lee las Escrituras, que desde el principio del género humano hubo sacerdotes. Lectura propuesta: *Notum est cunctis Scripturas legentibus, ab initio humani generis Sacerdotes fuisse*.
«non in quibufcunqqe locis, fed in facris , id eft , juxta altare Domini , viduis , pupillis , orphanis , & Levitis comedere.» — precisa el régimen de los diezmos, que debían comerse no en cualquier lugar sino junto al altar, y por viudas, pupilos, huérfanos y levitas. Lectura propuesta: *non in quibuscunque locis, sed in sacris, id est, juxta altare Domini, viduis, pupillis, orphanis, et Levitis comedere*.
«nec impius Achab , nec fceleratus Manafles, nec filius ejus Ammon , temerare aufi fint.» — mide la gravedad de lo que denuncia por comparación con los reyes peores, que ni Acab ni Manasés ni su hijo Amón se atrevieron a profanar. Lectura propuesta: *nec impius Achab, nec sceleratus Manasses, nec filius ejus Ammon, temerare ausi sint*.
«IX. Poft mortemMoyfi, tulit Iofueomnem multitudinemfiliorum Ifrael, & venit in Galgala.» — el escrito sobre la dispensación abre su capítulo noveno con el episodio de Josué llevando a todo el pueblo a Gálgala. Lectura propuesta: *Post mortem Moysi, tulit Iosue omnem multitudinem filiorum Israel, et venit in Galgala*.
«Miriimque in modum , cum unus homo hoc praevaricatus fuiflet, omnes dicuntur praevaricati efle & ufur» — señala lo que le llama la atención del caso del anatema: habiendo prevaricado un solo hombre, se dice que prevaricaron todos. Lectura propuesta: *Mirumque in modum, cum unus homo hoc praevaricatus fuisset, omnes dicuntur praevaricati esse et usurpasse*.
«X. Praeceptum eft a Domino per Moyfen Ut animal quod immolari poteft Domino , 11» — enuncia el precepto mosaico del que hace regla, sobre el animal que puede ser inmolado al Señor. Lectura propuesta: *Praeceptum est a Domino per Moysen ut animal quod immolari potest Domino*.
«XI. Quanta autem reverentia confecrata Domino debeant cuftodiri, ex multis Scripturae locis poteft» — declara el asunto del capítulo undécimo, con cuánta reverencia han de guardarse las cosas consagradas, y de dónde lo saca. Lectura propuesta: *Quanta autem reverentia consecrata Domino debeant custodiri, ex multis Scripturae locis potest*.
«Si vero is qui propria vota non reddit , infidelis efle convincitur , juxta» — argumenta a fortiori desde los votos propios: si es tenido por infiel quien no cumple los suyos, tanto más quien quita los ajenos. Lectura propuesta: *Si vero is qui propria vota non reddit, infidelis esse convincitur*.
«XII. Qux verba idcirco hic pbnenda putavi , ut religiose fidelis quifque confideret,» — dice en primera persona por qué transcribe esas palabras, para que cada fiel las considere religiosamente. Lectura propuesta: *Quae verba idcirco hic ponenda putavi, ut religiose fidelis quisque consideret*.
«XIV. Itaque fi illi qui fervos Hebraeos di~ mifTos juxta legem liberos, iterum in fervitium retraxerunt , &: fuos utique , non alienos , nomen Domini commaculafle dicuntur» — trae el caso de Jeremías sobre los que volvieron a la servidumbre a los hebreos ya manumitidos, y subraya que eran suyos y no ajenos. Lectura propuesta: *Itaque si illi qui servos Hebraeos dimissos juxta legem liberos, iterum in servitium retraxerunt, et suos utique, non alienos, nomen Domini commaculasse dicuntur*.
«Porroquod ignorantes Deumverum, falfofque colentes , diligentius deferant facris ac facerdotibus» — usa como reproche comparativo la conducta ajena: los que ignoran al Dios verdadero y dan culto a los falsos atienden con más diligencia a sus ritos y sacerdotes. Lectura propuesta: *Porro quod ignorantes Deum verum, falsosque colentes, diligentius deferant sacris ac sacerdotibus*.
«Cur ergo nobis non fufficit ad exemplum , cum tam multipliciter per totas Scripturas legamus & cognofcamus domumDei diligere , religiofum efle ;» — plantea como pregunta la fuerza del ejemplo bíblico, que amar la casa de Dios es cosa religiosa. Lectura propuesta: *Cur ergo nobis non sufficit ad exemplum, cum tam multipliciter per totas Scripturas legamus et cognoscamus domum Dei diligere, religiosum esse*.
«negligere , inreligiofum ; diripere, impium ; omnefque fua recepifle merita , & omnes principes eorum qui dixerunt , Hereditatc» — completa la gradación en tres términos, descuidarla es irreligioso y saquearla es impío. Lectura propuesta: *negligere, inreligiosum; diripere, impium; omnesque sua recepisse merita, et omnes principes eorum qui dixerunt: Hereditate*.
«Sed forfan aliquis ha^c iri veteri teftamento fierioportuilTe contendat,in novd autem non tantopere fervanda.» — se hace la objeción de que todo eso valía en el antiguo testamento y no habría de guardarse tanto en el nuevo, antes de responderla. Lectura propuesta: *Sed forsan aliquis haec in veteri testamento fieri oportuisse contendat, in novo autem non tantopere servanda*.
«quicquid confonanter fandis vScripturis ftatuunt j nulli proculdubio fpernenda, immo veneranda omnibus efledebent.» — fija la condición bajo la cual los estatutos obligan, que sean consonantes con las santas Escrituras. Lectura propuesta: *quicquid consonanter sanctis Scripturis statuunt, nulli procul dubio spernenda, immo veneranda omnibus esse debent*.
«Neque enim timorem debemus hominibus , cum praecipiatur nobis per Prophetam : Nolite timere cpprobrium hominum , & blafphemias eorum ne metuatis.» — apoya en Isaías la razón por la que dice no deber temor a los hombres. Lectura propuesta: *Neque enim timorem debemus hominibus, cum praecipiatur nobis per Prophetam: Nolite timere opprobrium hominum, et blasphemias eorum ne metuatis*.
«Quodvere praeceptum &Apoftolus commendat implendum dicens : Reddite omnibus debita 5 cui tnbutum tnbutum , cui ve» — cita el precepto paulino de dar a cada uno lo debido, tributo a quien tributo. Lectura propuesta: *Quod vere praeceptum et Apostolus commendat implendum dicens: Reddite omnibus debita, cui tributum tributum, cui vectigal*.
«Ananias cum uxore fuafraudem in Ecclefia faciendo , & focietate ecclefia-, ftica& habitatione mundana privatus eft.» — trae el caso de Ananías y su mujer, privados a la vez de la sociedad eclesiástica y de la habitación en el mundo por el fraude cometido en la Iglesia. Lectura propuesta: *Ananias cum uxore sua fraudem in Ecclesia faciendo, et societate ecclesiastica et habitatione mundana privatus est*.
«XXV. Harc idcirco dicimus , non quod di-, vinam percuffionem omnibus temerantibus temporaliter commjnemur ^ fcd magis» — acota expresamente el alcance de sus ejemplos: no amenaza con castigo temporal a todos los que profanan. Lectura propuesta: *Haec idcirco dicimus, non quod divinam percussionem omnibus temerantibus temporaliter comminemur, sed magis*.
«XXVI. Nec hoc ita di&um fit, quafi charifmatum divinorum largitio, vel remiffio peccatprum, ac donum regni cosleftis non finp concupifcenda» — pone una segunda acotación en el capítulo siguiente, para que no se entienda que los dones divinos y el perdón no hayan de desearse. Lectura propuesta: *Nec hoc ita dictum sit, quasi charismatum divinorum largitio, vel remissio peccatorum, ac donum regni caelestis non sint concupiscenda*.
«Hincdenique eft quod ei David fideliter confitetur dicens: Tua funt enim omnia \& qu<z de manutna accepmm, dedimus ttbi.» — cierra el argumento sobre la ofrenda con la confesión de David de que todo es de Dios y de su mano se recibió. Lectura propuesta: *Hinc denique est quod ei David fideliter confitetur dicens: Tua sunt enim omnia, et quae de manu tua accepimus, dedimus tibi*.
«In quibus verbis fummopere eft confiderandum , quia fi contra quemlibet proximum , ob. quamcunque rem, falfumexiftere veladhibereteftem non oportet ;» — argumenta a fortiori desde la prohibición del falso testimonio contra el prójimo. Lectura propuesta: *In quibus verbis summopere est considerandum, quia si contra quemlibet proximum, ob quamcunque rem, falsum existere vel adhibere testem non oportet*.
«dicens : St adversum me terra mea clamat , & cum ipfa fttlct ejus deflent» — recurre a la imprecación de Job sobre la tierra que clama contra su dueño y los surcos que lloran con ella. Lectura propuesta: *dicens: Si adversum me terra mea clamat, et cum ipsa sulci ejus deflent*.
«Non negabis mercedem indigentis & pauperis fed eadem die reddes» — cita el precepto del Deuteronomio sobre no negar el jornal al indigente y pagarlo el mismo día. Lectura propuesta: *Non negabis mercedem indigentis et pauperis, sed eadem die reddes*.
«Nam fi omnipotens Deus , mundi conditor& H*w'*- re&or, judicij veritatem in rebus latentibus per mutuas cxdes inveniri voluiifet» — el escrito contra el juicio de Dios plantea en condicional la premisa que discute, que Dios hubiera querido hallar la verdad de las cosas ocultas por matanzas mutuas. Lectura propuesta: *Nam si omnipotens Deus, mundi conditor et rector, judicii veritatem in rebus latentibus per mutuas caedes inveniri voluisset*.
«Neque hoc dicimus , quafi judicia inter homines neceflaria non fint.» — acota su propia posición para que no se lea como negación del juicio: no dice que no sean necesarios los juicios entre los hombres. Lectura propuesta: *Neque hoc dicimus, quasi judicia inter homines necessaria non sint*.
«Quia pottulaftt , inquit , tibt fapientiam ad dif- Xts-icernendum judtcium, ecce feci ttbtfecundum fermones tuos, & dedt tibt cor fapiens, & tntelligens.» — cita la respuesta divina a Salomón, que pidió sabiduría para discernir el juicio, como modelo del juzgar que sí admite. Lectura propuesta: *Quia postulasti, inquit, tibi sapientiam ad discernendum judicium, ecce feci tibi secundum sermones tuos, et dedi tibi cor sapiens et intelligens*.
«Per me Reges regnant , & legum condttores jufla decernunt.» — cita la sentencia sapiencial sobre la que apoya la legitimidad del juicio ordinario, que por la Sabiduría reinan los reyes. Lectura propuesta: *Per me Reges regnant, et legum conditores justa decernunt*.
«Neque putandum eft , quod aut in iftis bellis domefticis , aut ininfidiis latronum,aut quibuflihct rixis civilibus five domefticis cadat homo , nifi Deo tradente in manus proximi fui ;» — sostiene que nadie cae en esas guerras, emboscadas o riñas sino entregado por Dios en manos de su prójimo, con lo que retira al combate su valor probatorio. Lectura propuesta: *Neque putandum est, quod aut in istis bellis domesticis, aut in insidiis latronum, aut quibuslibet rixis civilibus sive domesticis cadat homo, nisi Deo tradente in manus proximi sui*.
«Sed & illud in nac fententia notandum eft , quod electi dicantur pecora occifionis, fitut» — hace notar en la misma sentencia que los elegidos son llamados ovejas de matanza, dato que desmonta la lectura del vencedor como justo. Lectura propuesta: *Sed et illud in hac sententia notandum est, quod electi dicantur pecora occisionis*.
«Antiquo populo prajceptum , ut qualem quis alteri maculam inflixiiTet, talem fuftinere compelleretur ;» — recuerda la ley del talión como precepto dado al pueblo antiguo, antes de contraponerle la nueva exhortación. Lectura propuesta: *Antiquo populo praeceptum, ut qualem quis alteri maculam inflixisset, talem sustinere compelleretur*.
«Qui ergo non folum non refiftit , fed etiam modum talionis fupergrediens excedit , nec ad antiquum populum pertinet , nec ad novum.» — sitúa fuera de los dos pueblos a quien excede la medida del talión, con lo que la ley antigua funciona aquí como techo y no como permiso. Lectura propuesta: *Qui ergo non solum non resistit, sed etiam modum talionis supergrediens excedit, nec ad antiquum populum pertinet, nec ad novum*.
«Tribus modis peccatur, cogitatione, locutione , & actione.» — enuncia la clasificación en tres modos del pecar, por pensamiento, palabra y obra. Lectura propuesta: *Tribus modis peccatur, cogitatione, locutione, et actione*.
«Et confequenter veteri populo fructus malorum vetantur , innovovero radices extirpare jubemur.» — formula la diferencia entre las dos leyes con la imagen del fruto y la raíz. Lectura propuesta: *Et consequenter veteri populo fructus malorum vetantur, in novo vero radices extirpare jubemur*.
«Nullo modo quis poteft filius Dei effe , nifi imitetur, Qui ergo non imitando , a tanta nobilitate degenerat , non veraciter fed falso dicit ;» — condiciona el título de hijo de Dios a la imitación, y llama falso al que lo dice degenerando de esa nobleza. Lectura propuesta: *Nullo modo quis potest filius Dei esse, nisi imitetur. Qui ergo non imitando, a tanta nobilitate degenerat, non veraciter sed falso dicit*.
«Quanto melior eft anima corpore, tanto pejor eft gladius , quo anima in aeternum perimitur , quam quo corpus ad tempus occiditur.» — establece la proporción entre las dos espadas: cuanto mejor es el alma que el cuerpo, tanto peor la espada que mata el alma para siempre. Lectura propuesta: *Quanto melior est anima corpore, tanto pejor est gladius, quo anima in aeternum perimitur, quam quo corpus ad tempus occiditur*.
«Si unitastrahitmundum adfidem, diiTenfio impellit mundum adperfidiam.» — el paralelismo con que resume el efecto público de la discordia: si la unidad atrae al mundo a la fe, la disensión lo empuja a la perfidia. Lectura propuesta: *Si unitas trahit mundum ad fidem, dissensio impellit mundum ad perfidiam*.
«Paulus Apoftolus ait , Nolt verbis contendere , ad nthilentm utile efi, nifi adfubverfionem» — cita el precepto paulino de no contender con palabras, que para nada aprovecha sino para subversión de los oyentes. Lectura propuesta: *Paulus Apostolus ait: Noli verbis contendere, ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem*.
«Sed & hoc notandum , quia fi earitas operit multitudinem peccatorum , rixae & contentiones cumulant copiam flagitiorum.» — invierte la sentencia sobre la caridad que cubre multitud de pecados para decir qué hacen las riñas. Lectura propuesta: *Sed et hoc notandum, quia si caritas operit multitudinem peccatorum, rixae et contentiones cumulant copiam flagitiorum*.
«Non habet continuam caritatem qui advep-* si\s proximum confurgit ad congiediendum.» — aplica el punto al duelo judicial: no tiene caridad continua quien se levanta contra el prójimo para combatir. Lectura propuesta: *Non habet continuam caritatem qui adversus proximum consurgit ad congrediendum*.
«Non folum flentes facere non debemus ; fed e contrario, quofcunque fientes viderimus, fle. re cum eis & ipfi debemus.» — pasa de la prohibición al deber positivo: no solo no hacer llorar, sino llorar con los que lloran. Lectura propuesta: *Non solum flentes facere non debemus; sed e contrario, quoscunque flentes viderimus, flere cum eis et ipsi debemus*.
«Qui autem contraria agunt rixando & litij gando, perpendant utrum Deus pacis cum illis iit.» — deja la conclusión en forma de pregunta dirigida a los interesados, que sopesen si el Dios de la paz está con ellos. Lectura propuesta: *Qui autem contraria agunt rixando et litigando, perpendant utrum Deus pacis cum illis sit*.
«Sed valde notandum quod jubet hominem patientem efle ad omnes , non ad amicos tantum.» — subraya la extensión del precepto de la paciencia, que es para con todos y no solo para con los amigos. Lectura propuesta: *Sed valde notandum quod jubet hominem patientem esse ad omnes, non ad amicos tantum*.
«Quicunque effuderit ,> humanum fanguinem , fundetur fanguis il- „ lius. ad imaginem quippe Dei factus eft homo.» — funda la prohibición de derramar sangre humana en que el hombre fue hecho a imagen de Dios. Lectura propuesta: *Quicunque effuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis illius; ad imaginem quippe Dei factus est homo*.
«Ifta fententia infinuat neminem fal vum fieri , aut juftum vel innocentem demonftrari per armaturam corpoream , ipfum autem Deum non femper in hac vita bonis retribuere merita juilitiae.» — enuncia el nervio de todo el escrito: nadie queda a salvo ni queda mostrado justo o inocente por las armas, y Dios no siempre retribuye en esta vida los méritos de la justicia. Lectura propuesta: *Ista sententia insinuat neminem salvum fieri, aut justum vel innocentem demonstrari per armaturam corpoream, ipsum autem Deum non semper in hac vita bonis retribuere merita justitiae*.
«Vnde & Paulus , qui bonum certamen certavit , curfum confummavit , fidem fervavit ,j repofitam iibi dicit coronam juftitix , non receptam.» — apoya esa demora del premio en el propio Pablo, que dice tener reservada la corona, no recibida. Lectura propuesta: *Unde et Paulus, qui bonum certamen certavit, cursum consummavit, fidem servavit, repositam sibi dicit coronam justitiae, non receptam*.
«Et dixi in corde meo : Tuftum Sc impium judicabit DeUs , & tempus rei omnis tunc erit.» — cita al Eclesiastés para diferir el juicio: Dios juzgará al justo y al impío, y entonces será el tiempo de toda cosa. Lectura propuesta: *Et dixi in corde meo: Justum et impium judicabit Deus, et tempus rei omnis tunc erit*.
«Cum ceciderit inimicus tuus , ne gaudeas, 6c in ruina ejus ne exultet cdr tuum ; ne forrc videat Dominus , & difpliceat ei , & auferat ab eoiramfuam.» — cita el proverbio que prohíbe alegrarse de la caída del enemigo, con la razón de que al Señor podría desagradarle y retirarle su ira. Lectura propuesta: *Cum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas, et in ruina ejus ne exultet cor tuum; ne forte videat Dominus, et displiceat ei, et auferat ab eo iram suam*.
«Quanclo Dominus inter juftum & impium difcreverit, tempus omnis rei tunc erit, non modo.» — remata la glosa de ese versículo con un adverbio que es todo el argumento: entonces, no ahora. Lectura propuesta: *Quando Dominus inter justum et impium discreverit, tempus omnis rei tunc erit, non modo*.
«Excelfus quippe fuper excelfos hxc refpicie £)eus , qui angelos fuos fupdt judices & Reges terrae prajpofuit : qui poftlint utique prohibere injuftitiam , & magis in terra valere quam qua?vis hominum poteftates.» — sostiene que Dios puso a sus ángeles por encima de los jueces y reyes de la tierra, y que ésos pueden impedir la injusticia y valen más que cualquier potestad humana. Lectura propuesta: *Excelsus quippe super excelsos haec respicit Deus, qui angelos suos super judices et Reges terrae praeposuit: qui possint utique prohibere injustitiam, et magis in terra valere quam quaevis hominum potestates*.
«Non folum debes non ducere ad mortem,ve~ riimetiameos qui duciintur eruere, fi 11011 vis utrcddattibiDominus fecundum operatua;» — convierte la prohibición en deber de rescate: no solo no llevar a la muerte, sino arrancar de ella a los que son llevados. Lectura propuesta: *Non solum debes non ducere ad mortem, verum etiam eos qui ducuntur eruere, si non vis ut reddat tibi Dominus secundum opera tua*.
«Melius eft fecundum voluntatem Dei ut juftus pereat in juftitia fua , quam ut impium occidat propter malitiam illius.» — formula la preferencia que el escrito atribuye a la voluntad de Dios: que el justo perezca en su justicia antes que matar al impío por su maldad. Lectura propuesta: *Melius est secundum voluntatem Dei ut justus pereat in justitia sua, quam ut impium occidat propter malitiam illius*.
«Et hancergo iniquitatem fe in feculo perfpexifte commemorat quod videatur injuftum Dei efte judicium , & five per ignorationem , five abfque ejus fieri voluntate,» — consigna la objeción tal como se plantea en el mundo, que el juicio de Dios parezca injusto o hecho sin su voluntad. Lectura propuesta: *Et hanc ergo iniquitatem se in saeculo perspexisse commemorat quod videatur injustum Dei esse judicium, et sive per ignorationem, sive absque ejus fieri voluntate*.
«Haec loquuntur nefcientes judiciaDei inveftigabilia,&: profundum divitiarum fapientic^ & fcientiae ejus , quod non ita videat Deus , ut videt homo.» — responde a esa objeción por la vía del límite del conocimiento: hablan así los que ignoran que Dios no ve como ve el hombre. Lectura propuesta: *Haec loquuntur nescientes judicia Dei investigabilia, et profundum divitiarum sapientiae et scientiae ejus, quod non ita videat Deus, ut videt homo*.
About the work
157 entries — what the apparatus and scholarship say about it«Circa 815, Lyons, France / Saint Agobard and the abductees from Magonia» — así encabeza el caso el catálogo que la reporta, y ahí la data.
«The anonymous French translator of his work (actually Antoine Pericaud, Sr.) entitled De Grandine et Tonitruis or "About Hail and Thunder"» — el título con que la conocemos llega por vía del traductor, no del original.
«The book was first partially translated from the Latin as a piece published in L 'Annuaire de Lyon for 1837» — traducción PARCIAL, y esa es toda la cadena que la fuente documenta.
«The translation was then revised and reprinted as an essay, with very limited distribution, in 1841 (Lyon: Imprimerie de Dumoulin, Ronet et Sibuet, Quai St. Antoine). It is this volume we have studied in the Lyons municipal library.» — el ejemplar concreto que leyeron.
«All of his writings, whose style is consistently correct and often elegant, deserve the honor of being translated, for they make known to us the mores and customs of the first half of the ninth century, better than those of any other writer of the time» — es el TRADUCTOR quien lo dice en su introducción, no los autores del catálogo.
«The main purpose of De Grandine et Tonitruis is to debunk popular misconceptions about the weather» — el programa que le adjudican.
«the Archbishop of Lyons fought against the idea that winds and storms were due to the influence of sorcerers (appropriately named "tempestari" by the vulgar people)» — el blanco del tratado, con la grafía *tempestari* tal cual.
«Whoever takes away from God His admirable and terrible works, and attributes them to Man, is a false witness against God Himself.» — el argumento teológico que le atribuyen como principal.
«Plerosque autem vidimus et audivimus tanta dementia obrutos, tanta stultitia alienates, ut credant et dicant: quandam esse regionem, quae dicatur MAGONIA, ex qua naves veniant in nubibus...» — el latín TRANSCRITO por la obra que la reporta; las mayúsculas de MAGONIA y los puntos suspensivos son de esa transcripción.
«We have seen and heard many people crazy enough and insane enough to believe and to state that there exists a certain region called MAGONIA, out of which ships come out and sail upon the clouds» — la versión inglesa que el catálogo declara tomada de «our translator», es decir del francés de Pericaud, no del latín.
«these ships (are said to) transport to that same region the products of the earth that have fallen because of the hail and have been destroyed by the storm, after the value of the wheat and other products of the earth has been paid to the 'Tempestaires' by the aerial navigators who have received them» — el mecanismo económico del relato: pago de los navegantes aéreos a los *Tempestaires*.
«We have even seen several of these crazy individuals who, believing in the reality of such absurd things, exhibited before an assembled crowd four people in chains, three men and one woman, said to have [fallen] down from one of these ships» — el episodio de los cuatro cautivos; el corchete de «[fallen]» es de la transcripción.
«After a long argument, truth having prevailed at last, those who had shown them to the people found themselves, as a prophet says, in the same state of confusion as a robber who has been caught.» — el desenlace, con la referencia bíblica que el catálogo resuelve entre paréntesis como «(Jerem. 2:26)».
«Agobard's book shows that as early as the ninth century there was a belief in a separate region from whence these vessels sailed» — la razón por la que el catálogo la incluye.
«the Archbishop, while he testified to the authenticity of a first-hand report, remained a skeptft3 about the reality of the objects themselves» — la distinción que el catálogo le adjudica; la palabra viene corrompida por la capa de texto (ver Notas de carga).
«Since we do not have access to the statements made on the other side of the argument, we will never know what the "cloudships" looked like» — el límite declarado de lo que la obra permite saber.
«Saint Agobard was born about 769 in Languedoc, came to Lyons at age 20, was ordained in 804 and succeeded Archbishop Leidrade when the latter retired in 814» — datos del autor, en una de sus dos versiones (la otra, más abajo, no coincide).
«A serious philosopher and early-day "rationalist," Agobard left no less than 22 books, including several treatises against superstitions and heretical beliefs, along with political pamphlets and volumes of poetry» — el corpus del autor según esa fuente; este tratado es uno de veintidós.
«the "cloudships" seen over southern France in the ninth century, to which Archbishop Agobard of Lyon devoted part of one of his books» — nótese *part of one of his books*: el episodio ocupa una parte, no la obra entera.
«Observations of beings who flew across the sky and landed are also found in the writings of Agobard, Archbishop of Lyons, France.» — cruce con ficha existente: así entra la obra en *Dimensions*, en serie con el *Surya Siddhanta* y los santos del desierto.
«Agobard, who was born in Spain in 779 and came to France when three years old, became archbishop at thirty-seven» — divergencia biográfica sin resolver: nacido en España en 779 aquí, «about 769 in Languedoc» en el catálogo. Las dos se consignan; ninguna se corrige.
«We have seen and heard men plunged in such great stupidity, sunk in such depths of folly, as to believe that there is a certain region, which they call Magonia [Italics within quotations indicate my emphasis.], whence ships sail in the clouds» — otra traducción del mismo pasaje latino, distinta de la de la p. 85 del catálogo; el corchete es acotación editorial del propio Vallée.
«the sailors paying rewards to the storm wizards and themselves receiving corn and other produce» — la misma cláusula económica, aquí con *storm wizards* donde la otra traducción dice *Tempestaires*.
«I saw several exhibitions in a certain concourse of people, four persons in bonds – three men and a woman who they said had fallen from these same ships; after keeping them for some days in captivity they had brought them before the assembled multitude, as we have said, in our presence to be stoned. But truth prevailed.» — el episodio en la versión de *Dimensions*.
«We will see that the occultists give a quite different interpretation to the same incident.» — *Dimensions* anuncia y luego despliega la lectura contraria, tomada de *Entretiens sur les sciences secrétes*.
«it is not surprising, then, to find that the "philosophers" disagreed with Agobard on the nature of the three men and the woman who were captured by the mob in Lyons» — el desacuerdo se enuncia como tal en la ficha vecina.
«The famous Cabalist Zedechias, in the reign of your Pepin, took it into his head to convince the world that the Elements are inhabited by those peoples whose nature I have just described to you» — la contralectura ocultista: los cuatro serían obra del cabalista Zedechias y de los Sílfides, no de hechiceros. Es voz del *Entretiens*, citado por *Dimensions*.
«The people believed what their good father Agobard said rather than their own eyes, were pacified, set at liberty the four Ambassadors of the Sylphs, and recieved with wonder the book which Agobard wrote to confirm the judgement which he had pronounced. Thus the testimony of these four witnesses was rendered vain.» — en esta lectura el tratado mismo es el instrumento que anula el testimonio; la errata «recieved» es de la fuente.
«Archbishop Agobard of Lyons, France, in the ninth century, has left a very clear description of the four individuals who were about to be stoned to death as sorcerers because they came out of a "cloudship" from Magonia.» — cruce con ficha existente: aquí la obra se usa como refutación nominal de la tesis de que la abducción sea un fenómeno reciente.
«Agobard, Archbishop, 178» — la entrada del índice de esa misma obra, que remite a la paginación impresa, no a la del EPUB.
«The first debunker was probably the Bishop Adelbard of Lyons, who in the time of Charlemagne saved from an enraged crowd three men and a woman» — grafía divergente ya documentada: en esa obra el arzobispo es «Adelbard», es «Bishop» y no arzobispo, y el reinado es el de Carlomagno. `--buscar "Agobard"` da 0 páginas ahí. No se corrige ni se unifica.
«legimus fan&i Agobardi Archiepifcopi Lugdunenfis Opera , item Epiftolas & Opufcula» — la aprobación que abre el volumen declara qué se examinó: las obras de Agobardo y, además, las epístolas y opúsculos que lo acompañan. Lectura propuesta: *legimus sancti Agobardi Archiepiscopi Lugdunensis Opera, item Epistolas et Opuscula*.
«Nam fi quis unquam fcriptor habituseftindiligenter, id profect6 contigit Agobardoj» — Baluze justifica la empresa por el estado de la transmisión: si algún escritor fue alguna vez tratado con descuido, a Agobardo le tocó. Lectura propuesta: *Nam si quis unquam scriptor habitus est indiligenter, id profecto contigit Agobardo*; la capa de texto pega las palabras y cierra el nombre con j.
«Vir Illuftriflimus Nicolaus Colbertus Epifcopus Lucionenfis.» — el editor nombra a quien le facilitó uno de los ejemplares: Nicolas Colbert, obispo de Luçon. Lectura propuesta: *Vir Illustrissimus Nicolaus Colbertus Episcopus Lucionensis*.
«Et erat fcriptus elenchus manu ChifTletij.» — dato de procedencia con que Baluze rastrea el códice: el índice venía escrito de mano de Chifflet. Lectura propuesta: *Et erat scriptus elenchus manu Chiffletii*.
«Forte vir clarifTimus Antonius Vion Herovallius , ut eft prono erga haec ftudia animo» — consigna la intervención de Antoine Vion d'Hérouval, a quien describe como de ánimo inclinado a estos estudios. Lectura propuesta: *Forte vir clarissimus Antonius Vion Herovallius, ut est prono erga haec studia animo*.
«Nam in eo fcriptum erat , librum fuifse ex Bibliotheca monafterij Bonevallenfis» — declara de dónde salió el códice: una nota en el propio libro decía que provenía de la biblioteca del monasterio de Bonneval. Lectura propuesta: *Nam in eo scriptum erat, librum fuisse ex Bibliotheca monasterii Bonevallensis*.
«Quanquam fi emendatio quaepiam fic tentata videretur alicujus momenti» — acota su propio aparato: admite la hipótesis de que alguna de las enmiendas ensayadas pudiera parecer de algún peso. Lectura propuesta: *Quanquam si emendatio quaepiam sic tentata videretur alicujus momenti*.
«cAccipite igitur utrique novam hanc editionem Agobardicarum lucubrationum , veflraque approbatione Veflram ita facite , ut veflro juffu fatta fuiffe videatur.» — cierra la dedicatoria pidiendo a los dos dedicatarios que reciban la edición y la hagan suya con su aprobación, hasta parecer hecha por mandato de ellos. Lectura propuesta: *Accipite igitur utrique novam hanc editionem Agobardicarum lucubrationum, vestraque approbatione Vestram ita facite, ut vestro jussu facta fuisse videatur*.
«Ita flet ut ceterorum Patrum ^aL licanorum novas editiones , quas paro ,» — la edición de Agobardo se declara pieza de un plan mayor: nuevas ediciones del resto de los Padres galicanos, que el editor dice tener en preparación. Lectura propuesta: *Ita fiet ut ceterorum Patrum Gallicanorum novas editiones, quas paro*.
«Salviano (djr Vincentio fuccefjit fequentitum dnno fulgentiffimum ejujdem Eccle-Jta fidus» — sitúa al autor en la serie de la sede de Lyon, como sucesor de Salviano y Vincencio. Lectura propuesta: *Salviano et Vincentio successit sequenti tum anno fulgentissimum ejusdem Ecclesiae sidus*; el guion de corte de Ecclesia es del renglón.
«Sed Deiprovidentiafa&um eft ut huic quoque malo finis optatus daretUr*» — el relato de la recuperación del texto lo atribuye a la providencia divina, no a la diligencia del editor. Lectura propuesta: *Sed Dei providentia factum est ut huic quoque malo finis optatus daretur*.
«Agobardo autem adjungere placuit eruftolas duas Leidradi Archiepifcopi Lugdunenfis , cui» — explica la composición del volumen: a Agobardo se le añaden dos epístolas de Leidrado, arzobispo de Lyon. Lectura propuesta: *Agobardo autem adjungere placuit epistolas duas Leidradi Archiepiscopi Lugdunensis, cui*.
«Deus aliquando nancifci faciet veterem epiftolarum Leidradi codicem» — deja abierta la cadena manuscrita: espera que Dios le haga encontrar alguna vez el códice antiguo de las epístolas de Leidrado. Lectura propuesta: *Deus aliquando nancisci faciet veterem epistolarum Leidradi codicem*.
«Si quid tamen illicrepereris , quod Notis noftris contrarium fit» — el aparato se ofrece como corregible: contempla que el lector halle allí algo contrario a las notas propias. Lectura propuesta: *Si quid tamen illic repereris, quod Notis nostris contrarium sit*.
«Nam qui proximo anno promiferam novas editiones nonniillorum veterum lcriptorum , & in his Agobardi , fidem meam , quam tibiobftri&amfciebam , vel haceditioneliberarevolui.» — la carta explica el compromiso que la edición salda: había prometido el año anterior nuevas ediciones de varios escritores antiguos, y entre ellos Agobardo. Lectura propuesta: *Nam qui proximo anno promiseram novas editiones nonnullorum veterum scriptorum, et in his Agobardi, fidem meam, quam tibi obstrictam sciebam, vel hac editione liberare volui*.
«Cumulavi fane beneficium , dum Leidradum, Amulonem , & Florum conjunxi.» — declara el criterio de armado del volumen: reunir a Leidrado, Amulón y Floro junto a Agobardo. Lectura propuesta: *Cumulavi sane beneficium, dum Leidradum, Amulonem, et Florum conjunxi*.
«non dubitem tamen a te petere exemplum illius operis Agobardici,» — la correspondencia deja ver el método: pedir a un corresponsal el ejemplar de la obra agobardiana. Lectura propuesta: *non dubitem tamen a te petere exemplum illius operis Agobardici*.
«Nam ftatim poft Pafcha , Agobardus tradetur typographo , fed ei typographo qui diligens eft ,» — consigna el calendario de imprenta: inmediatamente después de Pascua el texto pasará al tipógrafo, y a uno que sea diligente. Lectura propuesta: *Nam statim post Pascha, Agobardus tradetur typographo, sed ei typographo qui diligens est*.
«Addam vero Notas meas, ad exemplum earum qux cum Lupi operibus editas funt» — declara el modelo de su aparato: notas hechas a semejanza de las que acompañaron a las obras de Lupo. Lectura propuesta: *Addam vero Notas meas, ad exemplum earum quae cum Lupi operibus editae sunt*.
«Mitto igitur quod a me petis Agobardi opufculum adversus Amalarium : quod olim ex codice» — la carta acompaña el envío del opúsculo de Agobardo contra Amalario, copiado de un códice. Lectura propuesta: *Mitto igitur quod a me petis Agobardi opusculum adversus Amalarium: quod olim ex codice*.
«non liquet • plura certe in antiqui! non reperi. De au&oris» — el corresponsal declara el límite de lo que pudo averiguar: no está claro, y en los antiguos no halló más. Lectura propuesta: *non liquet; plura certe in antiquis non reperi. De auctoris*.
«In editione autem operum Agobardi, quam paro, publice pro~ fitebor , id quod antea quoque pollicitusfum,hoc opus Agobardicum tua cura repertum e{Te , ac mecum peramanter communicatum» — promete dejar constancia impresa de quién halló la pieza: declarará públicamente que la obra agobardiana fue encontrada por diligencia de su corresponsal y compartida con él. Lectura propuesta: *In editione autem operum Agobardi, quam paro, publice profitebor, id quod antea quoque pollicitus sum, hoc opus Agobardicum tua cura repertum esse, ac mecum peramanter communicatum*.
«Nam quod ais, Archiepi£ copum illumViennenfem, cui Agobardus infcripfitlibrumdedignitate Sacerdotij , non Bernardum , ut nunc vulgo fcribitur» — recoge una disputa de destinatario: el arzobispo de Vienne a quien Agobardo dirigió el libro sobre la dignidad del sacerdocio no sería Bernardo, como entonces se escribía por lo común. Lectura propuesta: *Nam quod ais, Archiepiscopum illum Viennensem, cui Agobardus inscripsit librum de dignitate Sacerdotii, non Bernardum, ut nunc vulgo scribitur*.
«Si quid ergo hujufcemodi repereris j oro te, Vir humaniffime , ut ad me mittas quicquid id erit.» — el pedido con que se arma el volumen: que le remita cualquier cosa de esa clase que encuentre. Lectura propuesta: *Si quid ergo hujuscemodi repereris, oro te, Vir humanissime, ut ad me mittas quicquid id erit*.
«Nam editionem hanc Agobardicarum lucubrationum valde cupio efle perfe&iffimam, quantum in me erit.» — enuncia el propósito editorial con su límite dentro: quiere la edición lo más perfecta posible, en cuanto de él dependa. Lectura propuesta: *Nam editionem hanc Agobardicarum lucubrationum valde cupio esse perfectissimam, quantum in me erit*.
«Quo loco mihi occurrerit Agobardi ad Barnardum libellus de privilegio 6c jure Sacerdotij , nunc non recordor.» — el corresponsal admite no recordar dónde vio el librito de Agobardo a Barnardo sobre el privilegio y el derecho del sacerdocio. Lectura propuesta: *Quo loco mihi occurrerit Agobardi ad Barnardum libellus de privilegio et jure Sacerdotii, nunc non recordor*; el 6c del OCR es la nota tironiana de et.
«EX PRjECEPTO HLVDOWICI & Hlotarij Impp. fro monafierio Befuenfi , quod editum efl a clarifi. Viro Domno Luca Dacherio in Tomo I. Spicilegzj pag. yor.» — el aparato documental declara de dónde toma cada pieza: aquí, un precepto de Ludovico y Lotario para el monasterio de Bèze, ya editado por Luc d'Achery en el tomo I del Spicilegium. Lectura propuesta: *Ex praecepto Hludowici et Hlotarii Imperatorum pro monasterio Besuensi, quod editum est a clarissimo Viro Domno Luca Dacherio in Tomo I. Spicilegii*; la cifra de página sale corrompida.
«Sed quum quidam in Italiam confugifTent , quidam vocati obedire noluiffentj folus Ebo eorum qui impetebantur affuit.» — el dosier documental del editor recoge el desenlace del conflicto: unos huyeron a Italia, otros citados no quisieron obedecer, y de los acusados solo compareció Ebbo. Lectura propuesta: *Sed quum quidam in Italiam confugissent, quidam vocati obedire noluissent, solus Ebo eorum qui impetebantur affuit*.
«Nam quod Lotharius non affuit, invalentia asgritudinis fupradictas obfuit.» — la pieza explica la ausencia de Lotario por la enfermedad ya dicha. Lectura propuesta: *Nam quod Lotharius non affuit, invalentia aegritudinis supradictae obfuit*.
«Quod quidam defendere volentes , di-f xerunt eundem venerabilem Agobardum a tribus Epifcopis in fede Lugdunenfi , jubente Leidrado , fuuTe ordinatum.» — el aparato consigna una defensa de la regularidad de su ordenación: quienes quisieron defenderla dijeron que había sido ordenado por tres obispos en la sede de Lyon por mandato de Leidrado. Lectura propuesta: *Quod quidam defendere volentes, dixerunt eundem venerabilem Agobardum a tribus Episcopis in sede Lugdunensi, jubente Leidrado, fuisse ordinatum*.
«Quod quidam defendere volentes , dixerunt eum a tribus Epifcopis in fede Lugdunenh* jubente Leidracfo fuifle ordinatum» — la misma defensa vuelve unas planas después con otra redacción, señal de que el editor imprime más de un testimonio del episodio. Lectura propuesta: *Quod quidam defendere volentes, dixerunt eum a tribus Episcopis in sede Lugdunensi jubente Leidrado fuisse ordinatum*.
«Hic igitur Agobardus & Bernardus Viennenfis apud Ludovicum accufati, defertis Ecclefiis in Italiam ad Lothafium le contulerunt» — la crónica que recoge el volumen dice que Agobardo y Bernardo de Vienne, acusados ante Ludovico, abandonaron sus iglesias y se pasaron a Lotario en Italia. Lectura propuesta: *Hic igitur Agobardus et Bernardus Viennensis apud Ludovicum accusati, desertis Ecclesiis in Italiam ad Lotharium se contulerunt*.
«Sed agentibus piis Imperatoribus uterque fedem fuam recepit» — el mismo relato cierra con la restitución: por gestión de los piadosos emperadores uno y otro recobraron su sede. Lectura propuesta: *Sed agentibus piis Imperatoribus uterque sedem suam recepit*.
«Et poft paucos annos Agobardus apud San&onas in expeditione regia defungitur» — la noticia de su muerte que el volumen imprime la sitúa en Saintes, durante una expedición real. Lectura propuesta: *Et post paucos annos Agobardus apud Santonas in expeditione regia defungitur*.
«Nos interea Mifliim noftrum venera^- bilem LEIDRADVM Archiepifcopum ad hanc rem inveftigandam &; diligenterinquirendam mifimus } & invenit quodperjuftitiampradi&as Ecclefix , juxta divifionem qux dudum fa&a eft , efle debebat» — entre las piezas documentales va un diploma imperial que manda a Leidrado, como missus, investigar y averiguar con diligencia lo que en justicia debía corresponder a las iglesias según el reparto ya hecho. Lectura propuesta: *Nos interea Missum nostrum venerabilem Leidradum Archiepiscopum ad hanc rem investigandam et diligenter inquirendam misimus, et invenit quod per justitiam praedictas Ecclesiae, juxta divisionem quae dudum facta est, esse debebat*.
«Poft multa vero curricula annorum, gloriofiifimo Carolo Francisimperante, contigit legationem Francorum ferentes illuftres ac fapientia circumlpe&os Legatos tranfitum per Africam fecifle» — el volumen incorpora una relación de traslación de reliquias que arranca en una embajada franca que, reinando Carlos, atravesó África. Lectura propuesta: *Post multa vero curricula annorum, gloriosissimo Carolo Francis imperante, contigit legationem Francorum ferentes illustres ac sapientia circumspectos Legatos transitum per Africam fecisse*.
«Hi cum Carthaginem dirutam, dc loCa venerabilia fan&orum martyrum,revertentes a Rege Perfarum Aaron ^ qui excepta India totum pene tenebat Orientem , vidiflent , facile fibi conciliato j» — la misma relación describe a los legados viendo Cartago destruida y los lugares venerables de los mártires al volver del rey persa Aarón, de quien dice que dominaba casi todo el Oriente salvo la India. Lectura propuesta: *Hi cum Carthaginem dirutam, et loca venerabilia sanctorum martyrum, revertentes a Rege Persarum Aaron, qui excepta India totum pene tenebat Orientem, vidissent*.
«Sed emergentibus caufis, Edum opus tardius conftruitur , occaupnem nactus LEIDRADV& venerabilis Lugdunenfis Epifcopus Imperatorem ' i ogavit ad civitatem fuam deferre beata om martyrum ei licere, Annuit Imperator» — el episodio acaba con Leidrado pidiendo al emperador licencia para llevar las reliquias a su ciudad, y con el emperador concediéndola. Lectura propuesta: *Sed emergentibus causis, dum opus tardius construitur, occasionem nactus Leidradus venerabilis Lugdunensis Episcopus Imperatorem rogavit ad civitatem suam deferre beata martyrum ei licere. Annuit Imperator*.
«conftabat , ope 6c fubfidio prsecipuc ufus fum fan&i 6c nominatiffimi FLORI Lugdunenfis EcclefiiE Subdiaconi5 qui ut noftro tempore revera fingulari ftudio & affiduitate in divinaj Scripturas fcientia pollere,ita librorum autnenticorum non mediocri copia & veritate cognofcitur abundare.» — el aparato imprime un testimonio antiguo que declara haberse valido sobre todo de Floro, subdiácono de la iglesia de Lyon, por su saber en la Escritura y por su abundancia de libros auténticos. Lectura propuesta: *ope et subsidio praecipue usus sum sancti et nominatissimi Flori Lugdunensis Ecclesiae Subdiaconi, qui ut nostro tempore revera singulari studio et assiduitate in divinae Scripturae scientia pollere, ita librorum authenticorum non mediocri copia et veritate cognoscitur abundare*.
«Auguftini libros revoluens, 6c capitula epiftolarum Pauli ab Auguftinodiverfis locis expofita recolligens , ipfa capitula expoflta reftituit ordini epiftolarum^ annotans fingulos Auguftini libros , in quibus ea capitula expoftca erant.» — describe el método de Floro al exponer las epístolas paulinas: recoger de distintos lugares de Agustín los capítulos ya expuestos, devolverlos al orden de las epístolas y anotar en qué libro de Agustín estaba cada uno. Lectura propuesta: *Augustini libros revolvens, et capitula epistolarum Pauli ab Augustino diversis locis exposita recolligens, ipsa capitula exposita restituit ordini epistolarum, annotans singulos Augustini libros, in quibus ea capitula exposita erant*.
«Nit hil enim de fuo inferuit.» — el elogio va por la abstención: de lo suyo no metió nada. Lectura propuesta: *Nihil enim de suo inseruit*; el corte de la palabra es del renglón.
«Joannes Trithemius in libro fecundo de viris illujlribus Ordinis S.BenediFH cap.xnv.» — el editor cita su autoridad moderna nombrando obra y capítulo: Juan Tritemio, libro segundo de los varones ilustres de la orden de san Benito. Lectura propuesta: *Joannes Trithemius in libro secundo de viris illustribus Ordinis S. Benedicti cap. XLIV*; la cifra del capítulo sale corrompida.
«Florebathac setate aucfcor ifte, A Vvalfrido Strabone valde laudatus : qui fententiam fuam de electionibus in Fragmento quodam defcripfk circiter annum dcccxx. quod edidit Papirius Maflbnus ,» — data la actividad del autor y la publicación previa de una pieza suya: un fragmento sobre las elecciones, hacia el año 820, editado por Papire Masson. Lectura propuesta: *Florebat hac aetate auctor iste, a Walafrido Strabone valde laudatus: qui sententiam suam de electionibus in Fragmento quodam descripsit circiter annum DCCCXX, quod edidit Papirius Massonus*.
«Sub Antonino y~ero Cafare , Gallia urbes facileprincipes , & qu<eprater ceteras prafiare dicebantur^ erant Zucdunum & Kienna , ad confluentes Rhodani & Aratis ftotijjimorum fluminum fita ; ubi Claudium Cafarem Suetoniuj , &ante eum Seneca, natumpradicant.» — el aparato sitúa geográficamente la sede: Lyon y Vienne como ciudades principales de la Galia, en la confluencia del Ródano y el Saona. Lectura propuesta: *Sub Antonino vero Caesare, Galliae urbes facile principes, et quae praeter ceteras praestare dicebantur, erant Lugdunum et Vienna, ad confluentes Rhodani et Araris nobilissimorum fluminum sita; ubi Claudium Caesarem Suetonius, et ante eum Seneca, natum praedicant*. Regla 10: la forma impresa Zucdunum por Lugdunum es corrupción de la capa de texto y no se ha cotejado con la imagen.
«Ve Childeberw autem Rege+de Pipino^ agit Agobardus^ \e Carolo Magno^ ut-qui in ejus funere \pigramma fcripferit^ de uxoribus Ludoyiciy Ermingarde 3 & luditha pulcherrima iUius temporis femina , etfi eas nominatim non attingit 5 de filiis ejufdem Cafaris» — el editor inventaria a quiénes toca el autor en sus escritos: reyes y, entre las mujeres, Ermengarda y Judith, con la acotación de que a ellas no las nombra expresamente. Lectura propuesta: *De Childeberto autem Rege, de Pipino agit Agobardus, de Carolo Magno, ut qui in ejus funere epigramma scripserit, de uxoribus Ludovici, Ermengarde et Iudith pulcherrima illius temporis femina, etsi eas nominatim non attingit, de filiis ejusdem Caesaris*.
«divina fcientia infiruBi.ffimus graviter & acerrime fcripfit , ut opera ejus fidem faciunt'» — el juicio del editor sobre la escritura del autor: instruidísimo en la ciencia divina, escribió con gravedad y con dureza, según lo acreditan sus obras. Lectura propuesta: *divina scientia instructissimus graviter et acerrime scripsit, ut opera ejus fidem faciunt*.
«Matfredo pr*eftantijjimo atque illufiri.ljimo viro etiam refcribit j Gerricum^ & Eredericum^ atque Evrardum ferftringens , & accufans , qubdilli fe oftendijjent Chriftianis formidabiles^ ludais au~ tem mites.» — resume una de las cartas: reprende a Gerrico, Federico y Everardo por haberse mostrado temibles con los cristianos y benignos con los judíos. Lectura propuesta: *Matfredo praestantissimo atque illustrissimo viro etiam rescribit, Gerricum et Fredericum atque Evrardum perstringens, et accusans, quod illi se ostendissent Christianis formidabiles, Iudaeis autem mites*.
«Gracorum errores de imaginibus &ficturis , manifeftijjime detegens , negat eas adorari» — así resume el editor el tratado sobre las imágenes: destapando los errores de los griegos acerca de imágenes y pinturas, niega que deban ser adoradas. Lectura propuesta: *Graecorum errores de imaginibus et picturis, manifestissime detegens, negat eas adorari*.
«debere- quam fententiam omnes Catholici frobamus, Gregoriique Magni teftimonium de ittis fequimur.» — el editor de 1666 toma partido en primera persona del plural: aprueba esa sentencia y dice seguir el testimonio de Gregorio Magno. Lectura propuesta: *debere; quam sententiam omnes Catholici probamus, Gregoriique Magni testimonium de illis sequimur*.
«Teftimonia patrum ubi opus eftadducit atque exhibet , divi Cypriani 3 Eiilarij, Hieronymi , Ambrofij^ ut ipfe att , do^» — describe el método de autoridades del autor: aduce los testimonios de los Padres donde hace falta, nombrando a Cipriano, Hilario, Jerónimo y Ambrosio. Lectura propuesta: *Testimonia patrum ubi opus est adducit atque exhibet, divi Cypriani, Hilarii, Hieronymi, Ambrosii, ut ipse ait*.
«ne quis intempefttve turbetur 3 neve exifttmet aliquid a me» — el editor acota su propia intervención pidiendo que nadie se altere a destiempo ni suponga algo puesto por él. Lectura propuesta: *ne quis intempestive turbetur, neve existimet aliquid a me*.
«Nam cum apud vos invico Mercium libros qu(creremritnkqiie mecum effet Stephanus Verdierus , nunc mortuus» — dato de la búsqueda de ejemplares: buscaba libros en el barrio de los Merciers, acompañado de Étienne Verdier, ya difunto al escribirse. Lectura propuesta: *Nam cum apud vos in vico Merciariorum libros quaererem, unaque mecum esset Stephanus Verdierus, nunc mortuus*.
«Habet Amandus fuos teftesj habent Engilbertus, Ionas, Vvalafridus, ceterique contemporanei fua lumina» — sitúa al autor entre contemporáneos que también tienen quien los atestigüe: Amando, Engilberto, Jonás, Walafrido. Lectura propuesta: *Habet Amandus suos testes, habent Engilbertus, Ionas, Walafridus, ceterique contemporanei sua lumina*.
«Sed labes unica fulgentem multa gloria fenectam obfcuravit.» — el juicio biográfico admite una mancha: una sola tacha oscureció una vejez brillante de mucha gloria. Lectura propuesta: *Sed labes unica fulgentem multa gloria senectam obscuravit*.
«Agobardus a nde Principis avulfus , accendit confiho jiivenilem Clotarij anU mum, Convocatur» — la tacha se nombra enseguida: apartado de la fidelidad al príncipe, encendió con su consejo el ánimo juvenil de Lotario. Lectura propuesta: *Agobardus a fide Principis avulsus, accendit consilio juvenilem Clotarii animum*.
«De Grandinv & Tonitruis. INvalverat in vulgus tetra opinio 6c fuperftitiofa de grandine &: procellis , quas magvim incantamentis cieri putabant.» — así resume el volumen de 1666 el tratado que da nombre a esta ficha: había arraigado en el vulgo una opinión torpe y supersticiosa sobre el granizo y las tempestades, que creían provocadas por encantamientos mágicos. Lectura propuesta: *De Grandine et Tonitruis. Invaluerat in vulgus taetra opinio et superstitiosa de grandine et procellis, quas magicis incantamentis cieri putabant*.
«Hoc vocabant ^uram Zevatitiam.qnod mukiplici infirmat ratione argumentifque,quibus circumvoL vit ejulmodi tenebriones St veneficos.» — el resumen consigna el nombre vulgar de la práctica y dice que el autor lo debilita con razones y argumentos múltiples. Lectura propuesta: *Hoc vocabant auram levaticiam, quod multiplici infirmat ratione argumentisque, quibus circumvolvit ejusmodi tenebriones et veneficos*. Regla 10: la forma impresa del sintagma está corrompida y no se ha cotejado con la imagen.
«i. a turphTimo hominum mendacio , qui tribuunt homini quod folius Dei eft.» — el índice del argumento, en cuatro cabezas numeradas; la primera es la mentira de quienes atribuyen a un hombre lo que es solo de Dios. Lectura propuesta: *1. a turpissimo hominum mendacio, qui tribuunt homini quod solius Dei est*.
«2. a mendacij naturaintrinfeca,quo illi innitebantur.» — la segunda cabeza del argumento es la naturaleza intrínseca de la mentira en que se apoyaban. Lectura propuesta: *2. a mendacii natura intrinseca, quo illi innitebantur*.
«3.a teftimoniis Scriptune.Loci Scriptura: motus tempeftatum Deo tribuunt, non Moft, non Samueli,otc.» — la tercera cabeza son los testimonios de la Escritura, que atribuyen a Dios los movimientos de las tempestades y no a Moisés ni a Samuel. Lectura propuesta: *3. a testimoniis Scripturae. Loci Scripturae motus tempestatum Deo tribuunt, non Moysi, non Samueli*.
«4. ab explicationeejufdem Scriptufce, Nam licet Deus effundat procellas, five per angelos , five per Mofem Eli» — la cuarta cabeza es la explicación de esa misma Escritura, y trae dentro su matiz: aunque Dios derrame las tempestades, puede hacerlo por ángeles o por Moisés y Elías. Lectura propuesta: *4. ab explicatione ejusdem Scripturae. Nam licet Deus effundat procellas, sive per angelos, sive per Moysen, Eliam*.
«Quafiverd in potefiate hominis fit> in arcaque five vitro,ficu~ ti gejiius ater magico fufurro claufa teneatur aterna illa majefias» — dentro de las sinopsis aparece la figura con que se ridiculiza la pretensión mágica: como si aquella majestad eterna pudiera quedar encerrada en un arca o en un vidrio, igual que un genio negro por un susurro mágico. Lectura propuesta: *Quasi vero in potestate hominis sit, in arcaque sive vitro, sicuti genius ater magico susurro clausa teneatur aeterna illa majestas*.
«Iftum non fuiffe crucifixum , fed efTe filium Dei , natura , veritate , proprietate, genere , natiJ» — la sinopsis del escrito contra Félix enumera las tesis cristológicas por proposiciones: que aquel es hijo de Dios por naturaleza, verdad, propiedad, género. Lectura propuesta: *Istum non fuisse crucifixum, sed esse filium Dei, natura, veritate, proprietate, genere, nativitate*.
«Ideoque non duos filios , fed unicum in duabus naturis, fine confufione hypoftaticum ,» — la fórmula que la sinopsis pone en el centro de esa polémica: no dos hijos, sino uno solo en dos naturalezas, sin confusión. Lectura propuesta: *Ideoque non duos filios, sed unicum in duabus naturis, sine confusione hypostaticum*.
«III. Et per confequens , Virginem fuifTe matrem utriufque naturx, divina? etiam, fine qua caro nunquam fuit incarnata, totumque Chriftum incarnatum genuifTe.» — la tercera proposición de esa sinopsis: la Virgen fue madre de una y otra naturaleza, y engendró a Cristo entero encarnado. Lectura propuesta: *III. Et per consequens, Virginem fuisse matrem utriusque naturae, divinae etiam, sine qua caro nunquam fuit incarnata, totumque Christum incarnatum genuisse*.
«Nam illacum fiat , faltem fpiritu , non corpore, fide non carne, voce non actu, amore non copulatione, ex infinito perfbnarum numero cum aliquo capite myftico , non poteft dici vera unio , unia inquam incarnationis, quas fit ex duabus paturis & fubftantiis in unam perfonam.» — la sinopsis distingue la unión mística de la unión de la encarnación: aquella se da en espíritu y no en cuerpo, y por eso no puede llamarse unión verdadera. Lectura propuesta: *Nam illa cum fiat, saltem spiritu, non corpore, fide non carne, voce non actu, amore non copulatione, ex infinito personarum numero cum aliquo capite mystico, non potest dici vera unio, unio inquam incarnationis, quae fit ex duabus naturis et substantiis in unam personam*.
«Ne divenderent mancipia Chriftiana Iuda?is. Ne Mulieres Chriftianse cum eis Sab^ batizarent.» — la sinopsis de los escritos sobre los judíos se compone de prohibiciones enumeradas: que no vendan esclavos cristianos a los judíos, que las mujeres cristianas no sabaticen con ellos. Lectura propuesta: *Ne divenderent mancipia Christiana Iudaeis. Ne Mulieres Christianae cum eis Sabbatizarent*.
«Corpus hominis ad imaginem Dei fact.um.» — la lista de doctrinas que el resumen atribuye a los adversarios abre con una tesis antropomórfica: el cuerpo del hombre hecho a imagen de Dios. Lectura propuesta: *Corpus hominis ad imaginem Dei factum*.
«Litteras Alphabeti efle fempiternas. Legem Mofis ante mundum fuifle fcriptam.» — la misma lista sigue con las letras del alfabeto eternas y la ley de Moisés escrita antes del mundo. Lectura propuesta: *Litteras Alphabeti esse sempiternas. Legem Moysis ante mundum fuisse scriptam*.
«Deum habere feptem tubas. Petrum Apoftolum propter hebetudinem fenfus Cepham , id eft, Petram fuifle vocatum.» — la lista continúa con que Dios tiene siete trompetas y con que Pedro fue llamado Cefas, esto es Piedra, por torpeza de entendimiento. Lectura propuesta: *Deum habere septem tubas. Petrum Apostolum propter hebetudinem sensus Cepham, id est, Petram fuisse vocatum*.
«Chriftianos idolatras vocant , quia fan&os invocant. Habent prxpofitos Synagogis ^ qui fanguinem virginis menftruatx difcernunt oculis 6c guftu, mundumvel immundum.» — el resumen registra la acusación en dirección contraria, que llaman idólatras a los cristianos por invocar a los santos, y una práctica de discernimiento de pureza atribuida a los jefes de sinagoga. Lectura propuesta: *Christianos idolatras vocant, quia sanctos invocant. Habent praepositos Synagogis, qui sanguinem virginis menstruatae discernunt oculis et gustu, mundum vel immundum*.
«CVm omnes unum fimus in Chrifto, vMe Hift. unitate fidei, afFe&us, religionis, BurSund;» — la sinopsis del escrito contra la ley de Gundobado arranca por la unidad: siendo todos uno en Cristo por unidad de fe, de afecto y de religión. Lectura propuesta: *Cum omnes unum simus in Christo, unitate fidei, affectus, religionis*; la abreviatura intercalada es una remisión marginal a la historia de Borgoña.
«II. Et quamvis illavox latiflime pateat, tamen ut eft vox minifterij,proprie» — la sinopsis del escrito sobre el sacerdocio procede también por proposiciones numeradas, y ésta acota el alcance de un término: por amplio que sea, es voz de ministerio. Lectura propuesta: *II. Et quamvis illa vox latissime pateat, tamen ut est vox ministerii, proprie*.
«III. Quia non refpicitur in facerdote meritum , fed vis minifterij $ non perfo» — la proposición siguiente separa el mérito personal del oficio: en el sacerdote no se atiende al mérito, sino a la fuerza del ministerio. Lectura propuesta: *III. Quia non respicitur in sacerdote meritum, sed vis ministerii, non persona*.
«Quorum quatuor funt genera. Primum , amandum , qui bene & vivunt 8c docent.» — la sinopsis clasifica a los ministros en cuatro géneros; el primero, digno de amor, es el de quienes viven bien y enseñan bien. Lectura propuesta: *Quorum quatuor sunt genera. Primum, amandum, qui bene et vivunt et docent*.
«Secundum , tolerandum^ qui bene docenr, 8c non admodum benevivunt.» — el segundo género es el que hay que tolerar: los que enseñan bien y no viven del todo bien. Lectura propuesta: *Secundum, tolerandum, qui bene docent, et non admodum bene vivunt*.
«Quartum , anathemati^ndum , bene vel male viventium , fed male docentium. &; illi omnino relinquendi.» — el cuarto género es el que debe ser anatematizado: los que enseñan mal, vivan bien o mal, y a ésos hay que abandonarlos del todo. Lectura propuesta: *Quartum, anathematizandum, bene vel male viventium, sed male docentium; et illi omnino relinquendi*.
«Ifta unitas afFedus debet avocare ab omni diflidio Clerum , nt ftato muneri navet. quod eft efle adjutor Dei, non Antichrifti.» — la sinopsis del escrito sobre el sacerdocio deriva de la unidad de afecto un deber práctico: apartar al clero de toda disensión, para ser ayudante de Dios y no del Anticristo. Lectura propuesta: *Ista unitas affectus debet avocare ab omni dissidio Clerum, ut stato muneri navet, quod est esse adjutor Dei, non Antichristi*.
«Eorum qui diflblvuntunitatem,multiplices funt. Corrupti, qui aperto fcandalo unitatem Ecclefice conturbant.» — el resumen clasifica a quienes disuelven la unidad, y abre por los corrompidos, que la perturban con escándalo abierto. Lectura propuesta: *Eorum qui dissolvunt unitatem, multiplices sunt. Corrupti, qui aperto scandalo unitatem Ecclesiae conturbant*.
«Hypocritx, fimulatajuftitia. Adulteri, aperte &: fimulate veritatem corrumpendo.» — la misma clasificación sigue por los hipócritas, con justicia simulada, y los adúlteros, que corrompen la verdad abierta o simuladamente. Lectura propuesta: *Hypocritae, simulata justitia. Adulteri, aperte et simulate veritatem corrumpendo*.
«At verus paftor, vera^que pacis cuftos, abjicit a minifterio ejufmodi portenta, invigilat gregi, fine ignavia, fine imperio, fine fimulatione» — el contrapunto del resumen: el verdadero pastor aparta del ministerio esos portentos y vela por el rebaño sin desidia, sin mando y sin simulación. Lectura propuesta: *At verus pastor, veraeque pacis custos, abjicit a ministerio ejusmodi portenta, invigilat gregi, sine ignavia, sine imperio, sine simulatione*.
«Synopfis Operum sfgobardi. ptas. Vc fint tales , hortatur omnes Paftores , Prelbyteros , Abbates , fi velint elTe membra unici capitis,&; adminiftra* re Ecclefiam fecundum mandata divina.» — la cita arrastra el encabezado corrido que nombra la pieza, Synopsis Operum Agobardi, y con él queda claro de quién es esta voz: es el editor quien resume la exhortación a pastores, presbíteros y abades. Lectura propuesta: *ut sint tales, hortatur omnes Pastores, Presbyteros, Abbates, si velint esse membra unici capitis, et administrare Ecclesiam secundum mandata divina*.
«I. Nulla eft alia Dei imago,quam hoc quod eft ipfe, 6c fecundum quod eft ipfc, non poteft pingi , ideo neque adorari in,» — la sinopsis del libro sobre las imágenes reduce el argumento a proposiciones: no hay otra imagen de Dios que lo que él mismo es, y eso no se puede pintar ni, por tanto, adorar. Lectura propuesta: *I. Nulla est alia Dei imago, quam hoc quod est ipse, et secundum quod est ipse, non potest pingi, ideo neque adorari*.
«V. Angelos, i. quia beati funt beatitudine aliena.» — la quinta proposición del mismo resumen toca a los ángeles y da su razón: son bienaventurados por una bienaventuranza ajena. Lectura propuesta: *V. Angelos, primo quia beati sunt beatitudine aliena*.
«VIII. Adorationis enim hxc lex eit, ut nullacreatura, nullum phantafma a mente de Deo effi&um , nullum opus humanum , nec fol exoriens , nec occidens , nec nubes, nec ignis, nec arbores,» — la octava proposición formula la ley de la adoración por exclusión, y la lista incluye el fantasma que la mente se forma de Dios junto al sol, las nubes, el fuego y los árboles. Lectura propuesta: *VIII. Adorationis enim haec lex est, ut nulla creatura, nullum phantasma a mente de Deo effictum, nullum opus humanum, nec sol exoriens, nec occidens, nec nubes, nec ignis, nec arbores*.
«Quia vero quidam erant detra- &ores,qui paffim de audacia & ignorantia Agobardi rumores circumferebant,» — el resumen consigna la recepción hostil que tuvo el autor en su tiempo: había detractores que hacían correr rumores sobre su audacia y su ignorancia. Lectura propuesta: *Quia vero quidam erant detractores, qui passim de audacia et ignorantia Agobardi rumores circumferebant*.
«De divinis fententiis contra eos qui futant Judicium Dei aqua vel igne vel armis patefieri.» — el epígrafe con que el volumen anuncia el tratado sobre las ordalías: sentencias divinas contra quienes piensan que el juicio de Dios se manifiesta por agua, por fuego o por armas. Lectura propuesta: *De divinis sententiis contra eos qui putant Judicium Dei aqua vel igne vel armis patefieri*.
«monet, utvenientem in Galliam Gre~ gorium Pontificem , mediatorem pacis domefticas, benigne excipiat, eiquehumillime fefe fubjiciat.» — el resumen del Apologético describe la advertencia de recibir con benignidad al pontífice Gregorio, que venía a la Galia como mediador de la paz doméstica. Lectura propuesta: *monet, ut venientem in Galliam Gregorium Pontificem, mediatorem pacis domesticae, benigne excipiat, eique humillime sese subjiciat*.
«Defe&io Lotharij abripuerat omnem pene Italiam,Pontificem,multofque etiam Epifcopos Gallos, quorum ope patri eriperet Imperium.» — el editor encuadra la coyuntura del escrito: la defección de Lotario había arrastrado a casi toda Italia, al pontífice y a muchos obispos galos. Lectura propuesta: *Defectio Lotharii abripuerat omnem pene Italiam, Pontificem, multosque etiam Episcopos Gallos, quorum ope patri eriperet Imperium*.
«1. Epifcopum Romanum , vocandum Papam , Fratrem , nonautem Patrem, neque Pontificem.» — la sinopsis enumera las tesis en litigio, y la primera es de tratamiento: al obispo romano hay que llamarlo Papa y hermano, no padre ni pontífice. Lectura propuesta: *1. Episcopum Romanum, vocandum Papam, Fratrem, non autem Patrem, neque Pontificem*.
«2. Imperialem majeftatem plus pofTe In adminiftranda Ecclella , quam Pontificiam.» — la segunda tesis del mismo elenco sostiene que la majestad imperial puede más que la pontificia en la administración de la Iglesia. Lectura propuesta: *2. Imperialem majestatem plus posse in administranda Ecclesia, quam Pontificiam*.
«3. Cajfarem non dehoneftandum prqfumptuofa excommunicatione.» — la tercera tesis niega que se pueda deshonrar al césar con una excomunión presuntuosa. Lectura propuesta: *3. Caesarem non dehonestandum praesumptuosa excommunicatione*.
«5. Epifcopos in caufa fidei jusjurandum prasftare folitos Imperatori.» — la quinta tesis recuerda una costumbre: los obispos solían prestar juramento al emperador en causa de fe. Lectura propuesta: *5. Episcopos in causa fidei jusjurandum praestare solitos Imperatori*.
«7. Privandum Epifcopum confortio &C honore j qui potius Pontifici quam Ecclefiej Gallican^ Concilio obedierit.» — la séptima tesis fija la sanción: privar de consorcio y de honor al obispo que obedezca al pontífice antes que al concilio de la Iglesia galicana. Lectura propuesta: *7. Privandum Episcopum consortio et honore, qui potius Pontifici quam Ecclesiae Gallicanae Concilio obedierit*.
«Agobardus ex profefTo refpondet un~ gulis. Confringit quantum poteft: ifira privilegia, propter commune faclionis cum Pontifice & Lothario confbrtium.» — el editor describe la postura del autor ante ese elenco: responde a cada punto y quiebra cuanto puede esos privilegios, por el consorcio de la facción con el pontífice y con Lotario. Lectura propuesta: *Agobardus ex professo respondet singulis. Confringit quantum potest ista privilegia, propter commune factionis cum Pontifice et Lothario consortium*.
«W\ Ebvs pacatis, publico conventu compellitur Ludovicus Imperator , propter vitas anteactae luXuriam , inertiam , ignaviam , ad publicam poe-Oitentiam.» — el resumen relata el desenlace político: pacificadas las cosas, se obliga en asamblea pública al emperador Ludovico a penitencia pública por la lujuria, la inercia y la desidia de su vida anterior. Lectura propuesta: *Rebus pacatis, publico conventu compellitur Ludovicus Imperator, propter vitae anteactae luxuriam, inertiam, ignaviam, ad publicam poenitentiam*.
«Papirij Majfoni queconfefTus, fluens Iachrymis , depo* fitis armis, fceptroque , fufcepit pcenitentiam per manuum epifcopalium impofitionem &:c*» — la escena de la penitencia, con la remisión marginal a Papire Masson: confesado y llorando, depuestas las armas y el cetro, recibió la penitencia por imposición de manos episcopales. Lectura propuesta: *confessus, fluens lachrymis, depositis armis, sceptroque, suscepit poenitentiam per manuum episcopalium impositionem*.
«H<ec duo capita non erant disjungenda% fedin ununi componenda 3 quia eandem prorfus materiam tratlant.» — decisión editorial declarada: dos capítulos que trataban la misma materia no debían ir separados, sino compuestos en uno. Lectura propuesta: *Haec duo capita non erant disjungenda, sed in unum componenda, quia eandem prorsus materiam tractant*.
«1. Ecclefiam Lugdunenfem a germano cantandi ritu deviafle.» — así resume el volumen la queja del escrito sobre el antifonario: que la iglesia de Lyon se había desviado del rito genuino de cantar. Lectura propuesta: *1. Ecclesiam Lugdunensem a germano cantandi ritu deviasse*.
«Magonia , ficta regio a tempcftariis. 146» — el índice de materias del volumen registra el topónimo con su definición y su folio, y así es como el término entra en el aparato del editor: región fingida por los tempestarios, folio 146. La entrada remite a la foliación impresa, no a la del PDF. Lectura propuesta: *Magonia, ficta regio a tempestariis*.
«Angeli nolunt adorari. Angeli amentur & honorentur>caritate,non fervitute.» — el índice del volumen condensa la doctrina de las obras en lemas, y éste separa el amor y el honor debidos a los ángeles de la servidumbre del culto. Lectura propuesta: *Angeli nolunt adorari. Angeli amentur et honorentur, caritate, non servitute*.
«Anima hominis , non eft pars divinae fubftantiar vel naturx.» — otro lema del índice: el alma del hombre no es parte de la sustancia ni de la naturaleza divina. Lectura propuesta: *Anima hominis, non est pars divinae substantiae vel naturae*.
«Bella publica funt licita, Bellator fraternus.» — el índice registra en dos lemas contiguos la distinción que el editor lee en las obras entre guerra pública y combate entre hermanos. Lectura propuesta: *Bella publica sunt licita. Bellator fraternus*.
«Bellaprivata vehementer contraria funt fimplicitati Sc pietati Chriftianac.» — el lema que completa esa distinción: las guerras privadas son vehementemente contrarias a la sencillez y a la piedad cristianas. Lectura propuesta: *Bella privata vehementer contraria sunt simplicitati et pietati Christianae*.
«Baptizari pofFunt fervi, etiam invhis dominis.» — el índice resume en un lema la tesis del escrito sobre el bautismo de los esclavos, que pueden ser bautizados aun contra la voluntad de sus dueños. Lectura propuesta: *Baptizari possunt servi, etiam invitis dominis*.
«Chriftianapecora , ideft, pecora a Iudsds repudiata tanquam immunda,quaeob hoc ipfum venduntur Chriftianis,» — el índice recoge incluso el detalle de la carne repudiada como inmunda y vendida a cristianos, con la expresión que el volumen le atribuye. Lectura propuesta: *Christiana pecora, id est, pecora a Iudaeis repudiata tanquam immunda, quae ob hoc ipsum venduntur Christianis*.
«Concilia regionalia & provincialia cedunt au-Aoritati Conciliorum gcneralium ex totius mundi confenfu congregatorum & receptorum j fed tamen $c ipfa funt magnae au&oritatis in iis qu± a generalibus illis definita non funt.» — uno de los lemas más largos del índice, que trae dentro su propia acotación: los concilios regionales ceden ante los generales, pero conservan gran autoridad en lo que aquéllos no definieron. Lectura propuesta: *Concilia regionalia et provincialia cedunt auctoritati Conciliorum generalium ex totius mundi consensu congregatorum et receptorum; sed tamen et ipsa sunt magnae auctoritatis in iis quae a generalibus illis definita non sunt*.
«Diabolus, princeps & caput omnium malorum, Semper nocendi cupidus eft. 201. 10;.» — el lema del diablo, con las dos remisiones de folio que el índice le adjudica. Lectura propuesta: *Diabolus, princeps et caput omnium malorum. Semper nocendi cupidus est*.
«Dei providentiaaliquando abfolvit innocentes, & damnat noxios. 11/.» — el índice consigna con un lema la tesis contra las ordalías, que la providencia divina a veces absuelve a inocentes y condena a culpables. La cifra de folio sale corrompida. Lectura propuesta: *Dei providentia aliquando absolvit innocentes, et damnat noxios*.
«Et tamen faepc fit , ut imperiti teneaut inEcclefia principacum, interim dum viri dodi &fapietes fedentignobiles.» — entre los lemas del índice aparece también esta observación, que a menudo los ineptos tienen el principado en la Iglesia mientras los doctos permanecen sin rango. Lectura propuesta: *Et tamen saepe fit, ut imperiti teneant in Ecclesia principatum, interim dum viri docti et sapientes sedent ignobiles*.
«Imagines Dei & fanftorum non funt adorandae, nec colendae.» — el lema con que el índice resume el libro sobre las imágenes. Lectura propuesta: *Imagines Dei et sanctorum non sunt adorandae, nec colendae*.
«Impietas in magnam fecuritatem venerat a:vo Agobardi. 208» — el índice convierte en lema una observación histórica sobre la época del autor, que la impiedad había llegado a gran seguridad. Lectura propuesta: *Impietas in magnam securitatem venerat aevo Agobardi*.
«Miracula in noftra tempor ra durare permifla non funt , ne corum» — el lema sobre los milagros, que no se permitió que duraran hasta nuestros tiempos. Lectura propuesta: *Miracula in nostra tempora durare permissa non sunt*.
«Peccatum apud Hebraeos eft gencris mafculini, apud Graecos feminini, apud Latinos aute neutrius.» — el índice registra como materia el argumento gramatical de la polémica con Fredegiso, con los tres géneros de la palabra pecado en hebreo, griego y latín. Lectura propuesta: *Peccatum apud Hebraeos est generis masculini, apud Graecos feminini, apud Latinos autem neutrius*.
«Perjuria aut munera finem rebus imponunt apud judices.» — el lema que recoge la crítica a la justicia de su tiempo, que perjurios o regalos ponen fin a los pleitos ante los jueces. Lectura propuesta: *Perjuria aut munera finem rebus imponunt apud judices*.
«Populus merito conqueritur adversus paftorem, obnegligcntiam prqdicationis , vel impedimenta exemploru ma~ lorum.» — el índice registra también la queja del pueblo contra el pastor por negligencia en la predicación o por el estorbo de los malos ejemplos. Lectura propuesta: *Populus merito conqueritur adversus pastorem, ob negligentiam praedicationis, vel impedimenta exemplorum malorum*.
«Reges quoque funt rcdtores Ecclefiarom.» — el lema que resume la posición del volumen sobre la potestad regia en la Iglesia. Lectura propuesta: *Reges quoque sunt rectores Ecclesiarum*.
«Sanguine humanumfundi prohibet prima lex data hominibus.» — el lema que remite la prohibición de derramar sangre humana a la primera ley dada a los hombres. Lectura propuesta: *Sanguinem humanum fundi prohibet prima lex data hominibus*.
«Sancti homines amandi & honorandi funt , led caritate , non fervitute,» — el lema repite para los santos la misma distinción que el índice hace para los ángeles, amor y honor, no servidumbre. Lectura propuesta: *Sancti homines amandi et honorandi sunt, sed caritate, non servitute*.
«Spem noftram ponere non debemus iti hominibus, fed in Deo.» — el lema que condensa el reproche del tratado sobre el granizo, no poner nuestra esperanza en los hombres sino en Dios. Lectura propuesta: *Spem nostram ponere non debemus in hominibus, sed in Deo*.
«Spiritus apud Hebraeos eft feminini generis.» — otro lema del mismo argumento gramatical, sobre el género de la palabra espíritu entre los hebreos. Lectura propuesta: *Spiritus apud Hebraeos est feminini generis*.
«Veritas latens non poteft monftrari per res contrarias vcritati.» — el lema que resume el escrito contra las ordalías, que la verdad oculta no puede mostrarse por medios contrarios a la verdad. Lectura propuesta: *Veritas latens non potest monstrari per res contrarias veritati*.
«Veritas judiciorum & rerum qucereda cft a Deo.» — el lema complementario del anterior, que la verdad de los juicios ha de buscarse en Dios. Lectura propuesta: *Veritas judiciorum et rerum quaerenda est a Deo*.
«Veritas amanda eft , non verba.» — uno de los lemas más breves del índice, que ha de amarse la verdad y no las palabras. Lectura propuesta: *Veritas amanda est, non verba*.
«Vifibilia nocent ad invifibilia capicnda.» — el lema que resume el eje del libro sobre las imágenes, que lo visible estorba para captar lo invisible. Lectura propuesta: *Visibilia nocent ad invisibilia capienda*.
«Vita libidini dedita maxime obftac veritatipercipiendae.» — el último tramo del índice cierra con este lema, que la vida entregada a la lujuria es el mayor estorbo para percibir la verdad. Lectura propuesta: *Vita libidini dedita maxime obstat veritati percipiendae*.
Concepts treated
Magonia (la región de donde vienen las naves de las nubes) — El tratado consigna —para negarla— la creencia en una región llamada Magonia de la que vienen naves en las nubes, a la que se llevan las cosechas derribadas por el granizo
Tempestarii — Los *Tempestarii* reciben un precio de los *nautae aerei* a cambio del grano: el tratado los presenta en una transacción, no solo como causantes de tormentas
Tempestarii — Quienes se creen defendidos de la tempestad pagan de propia voluntad a sus defensores lo que llaman el *canonicum*, sin que nadie se lo predique ni se lo exija
Tempestarii — Recoge la variante según la cual algunos desvían el granizo disperso hacia un río, un bosque estéril o una cuba bajo la que se esconden, y dice en primera persona haber puesto empeño en ver a uno de ellos
Tempestarii — El reproche de fondo no es la superstición sino el reparto de la fe: quien cree en parte en Dios y en parte que es de los hombres lo que es de Dios tiene fe dividida
Magonia (la región de donde vienen las naves de las nubes) — El índice de materias de la edición de 1666 lematiza el topónimo como región fingida por los tempestarios y lo remite al folio 146 del impreso
Daimon (entidad intermedia, ni ángel ni demonio) — Ni el hombre ni el ángel malo pueden mover las tempestades: sin permiso, la legión del evangelio no pudo dañar ni a los cerdos
Daimon (entidad intermedia, ni ángel ni demonio) — También los fieles son entregados a veces a los espíritus malignos para ser golpeados; el volumen trae el caso de Asmodeo en el libro de Tobías y las enfermedades duraderas atribuidas a ángeles malos
Daimon (entidad intermedia, ni ángel ni demonio) — El diablo, llamado inventor del mal y cabeza de todos los males, se transfigura en ángel de luz y muestra algo así como señales de curación
Crítica de fuentes (criterios de inclusión y descarte) — Los intérpretes de la Escritura no fueron recibidos por igual ni se les dio a todos el mismo crédito, y las exposiciones se leen con libertad de juzgar y no con necesidad de creer
Crítica de fuentes (criterios de inclusión y descarte) — Étienne Baluze, editor del volumen de 1666, declara su aparato —reunir, enmendar e ilustrar con notas—, nombra los ejemplares y sus dueños, y deja abierta la cadena manuscrita de las epístolas de Leidrado
Magonia (la región de donde vienen las naves de las nubes) — Según lo reportan sus lectores, el tratado consigna —para negarla— la creencia en una región llamada MAGONIA de la que salen naves que navegan las nubes
Tempestarii — Según esos mismos lectores, el tratado combate la idea de que vientos y tormentas se deban a hechiceros, llamados *tempestari* por el vulgo y *Tempestaires* en la traducción francesa
Daimon (entidad intermedia, ni ángel ni demonio) — La lectura ocultista que *Dimensions* recoge del *Entretiens sur les sciences secrétes* convierte a los cuatro cautivos en «Ambassadors of the Sylphs»; el tratado sería la pieza que anula su testimonio